سایت تجدد سایت تجدد

تاریخ

پایانِ خواندن، یا پایانِ یک نظمِ فرهنگی؟ تأملی انتقادی بر «پایانِ خواندن فرارسیده است»، نوشتهٔ رُز هوروویچ، آتلانتیک، اوت ۲۰۲۶

صورتِ مسئله: روی جلدِ شمارهٔ اوت ۲۰۲۶ مجلهٔ آتلانتیک جمله‌ای نشست که بلافاصله به یکی از پرمناقشه‌ترین متن‌های سال بدل شد: «عصرِ خواندن به پایان رسیده است.» مقالهٔ اصلی، به قلمِ رُز هوروویچ، عنوانِ صریح‌تری داشت: «پایانِ خواندن فرارسیده است.»

سپتامبر 5, 2026

پایان ولایت فقیه یک جرعه همدلی لازم است و بس! مجتبی خامنه‌ای هرگز سومین والی رژیم نخواهد شد علیرضا نوری‌زاده

شش ماه پس از خاکستر شدن سیدعلی حسینی خامنه‌ای، ولایت فقیه در کجای جغرافیای سیاسی و مذهبی و اجتماعی ایران، یگانه کشور شیعه جهان، قرار دارد؟ و همانطور که همین‌جا نوشته بودم، آیا ولی فقیه ثالث، آقا مجتبی، مرده یا نیم‌مرده، بخت آن را خواهد یافت در هیأت نایب مهدی موعود،

سپتامبر 5, 2026

باز رفتنِ رستم به ایران‌زمین محمود صباحی

به میان‌دار و میان‌شناس، دکتر احمد امینیان: آن‌چه از طریقِ مشاهده در زندگیِ روزمره‌ی جامعه‌ی ایرانی فراچنگ می‌آید، این است که دو سرنمونِ ساختاری و دو رویکردِ بنیادین به سیاست

آگوست 31, 2026

شوروی، پهلوی دوم و انقلاب ۵۷ مهری کیا

شهرام اتفاق به‌تازگی مطلبی با نام «از چاله‌ی روشنفکری دینی تا چاه محافظه‌کاری فقهی»[۱] منتشر کرده که بازخوردهای بسیاری داشته است. در یکی از جلسات نقد و بررسی این نوشته، یکی از حضار ادعا نمود که اتحاد جماهیر شوروی تمایل

آگوست 30, 2026

در سالگرد محاکمهٔ نمایشی مسکو در سال ۱۹۳۶؛ «قتل رهبران شوروی، در درجهٔ اول استالین، هدف اصلی من بود» / نوشتهٔ اسون-فلیکس کلرهف

استالین (چپ)، رایکوف، کامنف و زینوویف در سال ۱۹۲۵. سه نفر در تصویر در جریان دادگاه های نمایشی محکوم و تیرباران شدنددر اوت ۱۹۳۶، گریگوری زینوویف، از نزدیکان سابق لنین و یکی

آگوست 29, 2026

بازخوانی عصر روشنگری: آخوندزاده و ولتری که او شناخته بود مریم ب. سنجابی انجمن بین‌المللی مطالعات ایرانی

دوئل با خویشتن: آخوندزاده نمی‌توانست چنین نقدی را صرفاً با ابرازِ میهن‌پرستیِ رمانتیک مطرح کند. او از ایرانِ باستان که ارتباطِ چندانی با واقعیاتِ معاصرِ سرزمینِ مادری‌اش نداشت و در تقابل با ناتوانی‌هایِ دولتِ قاجار،

آگوست 29, 2026

چه می‌شد اگر هیتلر در سال ۱۹۴۱ مسکو را تسخیر می‌کرد؟ مصاحبه با پروفسور مارک میلنر برگردان: علی‌محمد طباطبایی

مقدمه مترجم: تاریخ، همواره آکنده از «چه می‌شد اگر»هایی است که نه فقط ذهنِ مورخان، که وجدانِ اخلاقیِ بشر را نیز به چالش می‌کشند. سناریویِ پیروزیِ احتمالیِ هیتلر در شرق، یکی از آن نقاطِ عطفی است که اگر به‌وقوع می‌پیوست،

آگوست 25, 2026

ایران و نیرنگ تاریخ از صعود تا افول اسلام سیاسی ناصر اعتمادی

نزدیک به نیم قرن پس از انقلاب ۱۳۵۷، جمهوری اسلامی با هم‌زمانی دو بحران بی‌سابقه روبه‌روست: در داخل، جامعۀ ایران بیش از هر زمان از نظم دینی فاصله گرفته و در منطقه، معماری قدرتی که تهران طی دهه‌ها بنا کرده بود در حال فروریختن است.

آگوست 25, 2026

با شهامت علیه نظامی‌گری؛ برشت در نامه به مجلس آلمان چه نوشت؟ – ترجمه‌ی: الف. پويان

اکنون، در آستانه سالخوردگی، می‌شنوم که قرار است خدمت اجباری برای سومین بار برقرار شود. جنگ سوم علیه چه کسی برنامه‌ریزی شده است؟ علیه فرانسوی‌ها؟ علیه لهستانی‌ها؟ علیه انگلیسی‌ها؟ علیه روس‌ها؟ یا علیه آلمانی‌ها؟»

آگوست 23, 2026

کودتای ۲۸ مرداد به روایت شعبان جعفری/ اسد سیف

در ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ آمریکا به اتفاق انگلیس دولت قانونی دکتر مصدق را با کودتا برانداختند. در این کودتا نظامیان طرفدار شاه، روحانیون و لمپن‌ها نقشی اساسی داشتند. شعبان جعفری در شمار یکی از این افراد از نقش خویش در آن می‌گوید.

آگوست 18, 2026

بَردیای دروغین یا راستین؟ – حسین یوسفیان

دربارۀ بَردیاBardiya  یا اِسمِردیسSmerdis  [درگذشتۀ ۵۲۱ ق.م]، پسرِ کوچک‌ترِ کوروش [اوّلین پادشاهِ سلسلۀ هخامنشی] در بسیاری از منابع تاریخی و فرهنگ‌ها آمده‌است که «بردیا به فرمانِ برادرش کمبوجیه پنهانی کشته شد و سپس مُغی موسوم به گئومات [گئوماتا Gaomata– به پارسی باستان] به نامِ وی ادّعای سلطنت کرد که به بردیای غاصب

آگوست 14, 2026

چه می‌شد اگر هیتلر در سال ۱۹۴۱ مسکو را تسخیر می‌کرد؟ مصاحبه با پروفسور مارک میلنر برگردان: علی‌محمد طباطبایی

مقدمه مترجم: تاریخ، همواره آکنده از «چه می‌شد اگر»هایی است که نه فقط ذهنِ مورخان، که وجدانِ اخلاقیِ بشر را نیز به چالش می‌کشند. سناریویِ پیروزیِ احتمالیِ هیتلر در شرق، یکی از آن نقاطِ عطفی است که اگر به‌وقوع می‌پیوست، نه فقط نقشهٔ سیاسیِ جهان، که معنایِ «عدالت»، «مقاومت» و «مسئولیتِ تاریخی» را دگرگون می‌کرد. Read More

آگوست 10, 2026

جنگ داخلی آمریکا: چگونه هریت تابمن با برده‌داری مبارزه کرد / میتسوئو ایواموتو

پایان برده‌داری در ایالات متحده یکی از بزرگ‌ترین مصادره‌های اموال در تاریخ جهان بود؛ رخدادی که سربازان سیاه‌پوست نیز نقشی مهم در تحقق آن داشتند. غروب اول ژوئن ۱۸۶۳، سه قایق توپدار نیروی دریایی آمریکا به سوی منطقه کشت برنج در دلتای ایالت کارولینای

آگوست 8, 2026

از آخناتون تا فریسیان: واکاوی ریشه‌های تاریخی و مستند ادیان باستان پژوهش و تدوین: بر اساس دیدگاه‌های سیروس ایندیلادزه

در یک نگاه: متنِ مبنای این مقاله ادعا می‌کند تاریخ ادیان را نه بر پایهٔ روایت‌های دینی متأخر، بلکه بر پایهٔ «سند همزمان» بازسازی می‌کند. این معیار، معیار درستی است و همان چیزی است که تاریخ‌نگاری مدرن بر آن استوار شده است.

آگوست 5, 2026

نگاهی به آرا، تناقضات و تغییر نظرات رزا لوکزامبورگ در پرتو “یادداشت‌های انقلاب روسیه” – بهروز فراهانی

یک توضیح به جای مقدمه: چند سال پیش ( ماه اوت ۲۰۱۹) من با استناد به دو مقاله رزا لوکزامبورگ؛ تحت عنوان ” مجلس ملی” (۲۰ نوامبر ۱۹۱۸) و “مجلس ملی و دولت شوراها” (۱۷ دسامبر ۱۹۱۸) * مطرح کردم که رزای کبیر پس از دیدن چگونگی آغاز انقلاب در آلمان

آگوست 4, 2026

چه کسی در «سمت درست تاریخ» ایستاده است؟ احمد علوی

واکاوی فلسفی، معرفت‌شناختی، منطقی و گفتمانی یک گزاره در سیاست معاصر  ایران 1. مقدمه: در سال‌های اخیر، عبارت «ایستادن در سمت درست تاریخ» به یکی از رایج‌ترین گزاره‌های هنجاری در ادبیات سیاسی، رسانه‌ای و کنشگری اجتماعی ایران تبدیل شده است. این تعبیر در منازعات گفتمانی، رقابت‌های حزبی و حتی مباحث اخلاقی معاصر بارها به کار Read More

آگوست 4, 2026

نمایش رقص کاروان و حضور زنان بر صحنه‌ی نمایش عمومی در ایران سوما نگه‌داری‌نیا

سال ۱۹۴۶، بر صحنه‌ی یک تئاتر عمومی در تهران، سه زن به نام‌های نِستا رمضانی، هایده احمدزاده و ویلما پروتیوا برای اجرای رقصی با عنوان کاروان ظاهر شدند. این اجرا نقطه‌ی عطفی در تاریخ حضور زنان بر صحنه‌ی نمایش در ایران به شمار می‌آمد؛ چرا که تا پیش از آن، حضور زنانی از اقشار متوسط Read More

آگوست 4, 2026

ژان ژورس، ۱۱۲ سال پس از ترور؛ صدایی که هنوز چپ را فرامی‌خواند

چپ فرانسه در سالگرد ترور بنیان‌گذار روزنامه اومانیته، بار دیگر از صلح، عدالت اجتماعی، لائیسیته و مبارزه با راست افراطی سخن گفت. میراث ژورس، در روزگاری که جنگ و ملی‌گرایی بار دیگر بر اروپا سایه افکنده‌اند، برای گرایش‌های مختلف چپ فرانسه معنایی تازه

جولای 31, 2026

خودنماییِ و جلوه فروشی گروه بادر- ماینهوف تروریست‌هایی با ذائقهٔ تجملاتی جیسون برک برگردان: علی‌محمد طباطبایی

مقدمه مترجم: در اواخر دههٔ ۱۹۶۰ و سراسر دههٔ ۱۹۷۰، موجی از خشونتِ سیاسی، اروپای غربی را به لرزه درآورد. گروه‌های چپ‌گرایِ تندرو که خود را «چریک‌های شهری» می‌نامیدند، با الهام از جنبش‌هایِ آزادی‌بخشِ جهانِ سوم، به مبارزه‌ای مسلحانه علیه آنچه

جولای 31, 2026

قهرمان جهان عرب / کنوت ملنتین

70 سال پیش، جمال عبدالناصر، رئیس‌جمهور مصر، کانال سوئز را ملی اعلام کرد؛ اقدامی که فرانسه و بریتانیا حاضر به پذیرش آن نبودند. «سرت را بالا بگیر، برادرم، زیرا روزهای ستم به پایان رسیده است! کانال از آنِ ماست.» هفتاد سال پیش، در ۲۶ ژوئیه ۱۹۵۶،

جولای 30, 2026

اردوگاه های شکنجه ومرگ در سوئد برگی ازتاریخ

در طول جنگ جهانی دوم، در سوئد ۲۸ اردوگاه بازداشت ایجاد شد که در درجه اول اعضای حزب کمونیست سوئد (SKP) در آنها زندانی میشدند، اما همچنین سایر ضد نازیهای شناخته شده مانند اتحادیها و سندیکالیستها نیز در آنها بازداشت شدند. همچنین افراد خارجی

جولای 29, 2026

از بیعت با مجتبی خامنه‌ای تا پاسخ مسعود رجوی

نزاع “نایبان” و گرسنگی “مردمان” هوشنگ رشدیه – خبرنامه گویا: آدم خیال می‌کند در سال ۱۴۰۵ زندگی می‌کند. اخبار را باز می‌کند، قیمت نان را می‌بیند، خبر اعدام جوانی را می‌خواند، گزارش خشک شدن رودخانه‌ای را مرور می‌کند، از کنار خبر فرار سرمایه و مهاجرت

جولای 28, 2026

رسول حمزتف شاعر شوروی و مردم داغستان – ترجمه‌ی: رحيم کاکايی

فیلسوف عشق و صلح، قهرمان کار سوسیالیستی،  شاعر شوروی و مردم داغستان مترجم: رسول حمزتف از مهم‌ترین شاعران داغستان و یکی از چهره‌های شناخته‌شده ادبیات این جمهوری در سده بیستم است. آثار او پیوندی میان سنت‌های ادبی و فولکلور داغستان با افق‌های گسترده‌تر ادبیات جهان برقرار می‌کند. شعر او، در عین وفاداری به هویت قومی Read More

جولای 25, 2026

ترامپ باید تاریخ را به چالش بکشد تا جنگ ایران را پایان دهد

دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، در بازی نهایی جام جهانی فیفا در رادرفورد شرقی، نیوجرسی، در ۱۹ ژوئیه . خوزه برتون /نورفوتو از طریق گتی ایمیجز رؤسای جمهور آمریکا عملا هرگز قادر به پایان دادن به جنگ های در بن بست خود نیستند. نوشته: ویل والدورف  فارین پالیسی برگردان: آزاد ۲۱ ژوئیه ۲۰۲۶،  وقتی، دراواسط Read More

جولای 22, 2026