رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در گفتوگویی تازه با روزنامه ایتالیایی «لا رپوبلیکا» درباره خطر افزایش جنگ هستهای در جهان هشدار داد و تأکید کرد که احتمال وقوع یک درگیری اتمی امروز بیش از هر زمان دیگر در دهههای اخیر است.
او گفت: «بدون ایجاد ترس بیمورد، باید بپذیریم که روند خلع سلاح متوقف شده و کشورهایی که زرادخانههای هستهای دارند، در حال توسعه و تولید بیشتر هستند. حتی درباره استفاده از سلاحهای هستهای تاکتیکی که زمانی یک تابو بود، امروز به طور روزافزون صحبت میشود.»
مدیرکل آژانس افزود که اگر روند فعلی ادامه یابد، جهان میتواند به سمت وضعیتی برود که ۲۰ تا ۲۵ کشور مجهز به بمب اتمی شوند؛ چشماندازی به شدت خطرناک و غیرقابل پیشبینی. به گفته او، برخی از این کشورها در آسیا، آسیای صغیر و منطقه خلیج فارس قرار دارند.
در حال حاضر بنا بر گزارش مؤسسه بینالمللی پژوهشهای صلح استکهلم و کمپین بینالمللی برای نابودی سلاحهای هستهای، ۹ کشور دارای سلاح هستهای هستند: ایالات متحده، روسیه، بریتانیا، فرانسه و چین به عنوان پنج عضو دائم شورای امنیت، به علاوه هند، پاکستان، کره شمالی و اسرائیل. تخمین زده میشود که این کشورها در مجموع حدود دوازده هزار کلاهک هستهای داشته باشند که نزدیک به ده هزار و هفتصد کلاهک آن متعلق به روسیه و ایالات متحده است.
گروسی در ادامه به پرونده هستهای ایران و حملات اخیر آمریکا و اسرائیل به مراکز هستهای جمهوری اسلامی پرداخت. او تأیید کرد که پس از این حملات در فردو، نطنز و اصفهان، بازرسان آژانس به این مراکز اصلی دسترسی نداشتهاند و تنها اجازه بازدید از نیروگاه بوشهر صادر شده است. تصاویر ماهوارهای، تخریب گسترده در این سایتها را نشان میدهد، اما جمهوری اسلامی مانع ورود بازرسان به تاسیسات کلیدی شده است.
مدیرکل آژانس تأکید کرد که همچنان دسترسی به بیش از چهارصد کیلوگرم اورانیوم غنیشده ۶۰ درصد ایران فراهم نشده و این مسئله نگرانیهای جامعه جهانی را افزایش داده است.
او یادآور شد که شواهدی در دست است مبنی بر آنکه ایران پیش از حملات، بخش بزرگی از ذخایر اورانیوم را به مکانهای مخفی منتقل کرده است، احتمالا به اصفهان و نطنز.
گزارش محرمانه آژانس نیز نشان میدهد که تا روز ۲۳ خرداد، جمهوری اسلامی بیش از ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم ۶۰ درصدی ذخیره کرده بود؛ سطحی که تنها یک گام کوتاه فنی تا رسیدن به غنای ۹۰ درصد، یعنی درجه لازم برای تولید سلاح هستهای فاصله دارد.
گروسی در این مصاحبه همچنین گفت دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، شخصاً عملیات بمباران مراکز هستهای ایران را از اتاق وضعیت کاخ سفید دنبال کرده است. ترامپ بارها با افتخار اعلام کرده که او کسی بوده که تاسیسات هستهای ایران را نابود کرده و هشدار داده اگر لازم باشد، دوباره این کار را تکرار خواهد کرد.
ابعاد این بحران اما تنها به مسئله ایران محدود نمیشود. گروسی به تهدیدهای مستقیم علیه جان خود نیز اشاره کرد و گفت که به دلیل حساسیت مأموریتش با خطرهای جدی روبهرو بوده است.
روزنامه والاستریت ژورنال اخیراً فاش کرد که او پس از دریافت تهدید مشخص از سوی جمهوری اسلامی، تحت حفاظت ۲۴ ساعته قرار گرفته است. تهدیدی که علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، بهصراحت در خردادماه بیان کرده بود؛ او آشکارا گفته بود که «تهران به حساب گروسی خواهد رسید» و در شبکه اجتماعی ایکس نیز تهدید مشابهی را تکرار کرد.
مدیرکل آژانس همچنین به وضعیت نیروگاه هستهای زاپوریژیا در اوکراین پرداخت و آن را «یک نقطه بسیار خطرناک» توصیف کرد که روزانه در معرض حملات توپخانهای و پهپادی قرار دارد. او هشدار داد که اگر جامعه جهانی فورا برای بازگرداندن روند کنترل و کاهش سلاحهای هستهای اقدام نکند، احتمال تکرار فجایعی مانند هیروشیما و ناگاساکی، این بار در ابعادی بسیار گستردهتر و غیرقابل پیشبینی، وجود خواهد داشت.
همزمان، تحولات جهانی نیز چشمانداز تیرهای را ترسیم میکند. روسیه رسماً اعلام کرده دیگر خود را ملزم به توقف استقرار موشکهای هستهای میانبرد نمیداند؛ اقدامی که میتواند آغازگر رقابتی تازه در عرصه تسلیحات هستهای باشد. در مقابل، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در واکنش به تهدیدهای هستهای مسکو دستور جابهجایی دو زیردریایی اتمی آمریکا را صادر کرد.
در چنین شرایطی، اظهارات گروسی بازتابی از واقعیتی تلخ است: جهان نه تنها در حال دور شدن از مسیر خلع سلاح هستهای است، بلکه با خطر گسترش این سلاحها به کشورهای بیشتر روبهروست.
در این میان، جمهوری اسلامی با پنهانکاری، تهدید مقامات بینالمللی و ادامه غنیسازی در سطح نزدیک به درجه تسلیحاتی، به یکی از عوامل اصلی این بحران بدل شده است؛ بحرانی که اگر مهار نشود، میتواند آینده امنیت جهانی را به شکلی بیسابقه به خطر اندازد.