دیک چنی، معاون رئیسجمهوری آمریکا در دولت جرج بوش پسر و یکی از بحثبرانگیزترین سیاستمداران جمهوریخواه طی نیمقرن گذشته، روز دوشنبه در سن ۸۴ سالگی درگذشت. خانواده او خبر مرگش را اعلام کردند.
به گزارش گاردین چنی که در دوران ریاستجمهوری ریچارد نیکسون وارد کاخ سفید شد، در دهههای بعد مسئولیتهایی چون رئیس دفتر کاخ سفید، وزیر دفاع و نماینده کنگره را برعهده داشت. اما نقش او پس از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ بود که جایگاهش را بهعنوان یکی از قدرتمندترین معاونان رئیسجمهوری در تاریخ آمریکا تثبیت کرد.
پس از حملات ۱۱ سپتامبر، چنی در طراحی «جنگ علیه ترور» در افغانستان و تصمیم جنجالی به اشغال عراق نقش محوری داشت. او و بوش مدعی بودند رژیم صدام حسین با القاعده پیوند دارد و سلاحهای کشتار جمعی در اختیار دارد؛ ادعاهایی که هیچگاه اثبات نشد. پیامد این جنگها، براساس گزارش دانشگاه براون، مرگ دستکم ۸۰۰ هزار نفر در خاورمیانه و جنوب آسیا بوده است.
سیاستهای امنیتی چنی ـ از جمله حمایت آشکار از شکنجه در بازجوییهای پس از ۱۱ سپتامبر ـ موجب محکومیت گسترده در سطح بینالمللی شد و نام او را برای همیشه با تاریکترین فصلهای سیاست خارجی آمریکا گره زد.
یکی از نقاط عطف تفکر چنی، «دکترین یک درصد» بود: اگر تنها ۱ درصد احتمال دسترسی تروریستها به سلاح کشتار جمعی وجود دارد، دولت باید با قطعیت کامل با آن برخورد کند. این نگرش بهنوشته نیویورک تایمز، به سیاست خارجی آمریکا خسارتهای خونین و هزینههای هنگفت تحمیل کرد.
چنی و بوش پیش از حمله به عراق هشدارهایی درباره نبود سلاحهای کشتار جمعی دریافت کرده بودند، اما تصمیم به جنگ همچنان پیش رفت. مخفیکردن واقعیتها، سرکوب افشاگران و جنجال افشای هویت یک مأمور مخفی سازمان جاسوسی آمریکا بخشی از همان دوره است.
ترامپ از مسیری که چنی هموار کرد، فراتر رفته است. امروز سوءاستفاده از وضعیت اضطراری، حملات نظامی بدون شفافیت، مجازات منتقدان و بیاعتنایی به قانون، همه بر بستری بنا شدهاند که چنی پایهگذاری کرد: «جنگ علیه ترور» بدون جنگ.
او در واپسین سالهای حیات سیاسی خود به منتقد سرسخت دونالد ترامپ بدل شد. چنی در ۲۰۲۴ اعلام کرد در انتخابات ریاستجمهوری به کاملا هریس رأی خواهد داد و ترامپ را «بزرگترین تهدید تاریخ آمریکا علیه جمهوری» خواند. دختر او، لیز چنی، نیز بهدلیل مخالفت با ترامپ و نقشآفرینی در بررسی حمله ۶ ژانویه به کنگره از سوی حزب جمهوریخواه طرد شد.
میراث سیاسی دیک چنی همچنان محل جدال است: تاریخ او را به عنوان عامل اصلی جنگی ویرانگر و نقض سیستماتیک حقوق بشر به یاد خواهد آورد.