شیلیاییها یکشنبه ۱۶ نوامبر در اولین دور انتخابات ریاستجمهوری شرکت میکنند. آنها همچنین نمایندگان جدیدی برای تمام کرسیهای مجلس نمایندگان و نیمی از مجلس سنا انتخاب خواهند کرد. امنیت و مهاجرت، محوراصلی کارزار انتخاباتی بوده است. نامزدهای راستگرا تلاش میکنند سختگیر و قاطع به نظر برسند. قانون اساسی اجازهٔ یک دورهٔ متوالی دیگر را به گابریل بوریچ، رئیسجمهور جوان چپگرا، نمیدهد. جناح چپ، که در ژوئن انتخابات مقدماتی داشت، اکنون با ژانت خارا از حزب کمونیست نمایندگی میشود. بهعنوان تنها نامزد چپگرا، به نظر میرسد ژانت خارا دور اول را ببرد. با این حال، او احتمالاً ۵۰ درصد آرای لازم برای پیروزی قطعی را کسب نمیکند و در دور دوم، ۱۴ دسامبر، احتمالاً رقابت دشواری با خوزه آنتونیو کاست، نمایندهٔ سابق کنگره و محافظهکار افراطی داشته باشد. طرفداران پینوشته خود را برای چرخش تند شیلی به راست آماده می کنند.
ویلا آلمانا، شیلی – صدای موسیقی کومبیا از بلندگوهای یک صحنه موقت در یک پارک کوچک و ساده در ویلا آلمانا، بخشی از منطقه مرکزی شیلی، به گوش میرسد.
صدها نفر از مردم محلی در محوطه سنگفرش شده پارک جمع شدهاند. دوستان با هم میرقصند و کودکان دور پاهای والدین خود میدوند.
آنها آمدهاند تا به یکی از نامزدهای پیشتاز در انتخابات ریاست جمهوری شیلی گوش دهند: ژانت خارا.
خارا، وزیر کار سابق، نامزد نمایندگی ائتلاف چپ در انتخابات روز یکشنبه است.
اما عضویت او در حزب کمونیست است که نامزدی ریاست جمهوری او را تاریخی میکند. از زمان بازگشت شیلی به دموکراسی در سال ۱۹۹۰، هیچ نامزد کمونیستی از چنین حمایت گسترده و جریان اصلی برخوردار نبوده است.
برای برخی، موفقیت خارا معیاری برای سنجش رکود اقتصادی است که چرخه انتخابات امسال را تشدید میکند. برای دیگران، نامزدی او نشانهای از دوقطبی شدن فزاینده در سیاست شیلی است.
خارا در مبارزات انتخاباتی خود از رویکرد اول استفاده کرده و ریشههای طبقه کارگر خود را برجسته کرده است. او متعهد شده است که از سیستم مراقبتهای بهداشتی عمومی شیلی حمایت کند، مسکن مقرون به صرفه بسازد و دستمزدها را افزایش دهد.
خارا، ۵۱ ساله، در حالی که شلوار جین آبی و یک کت گشاد آستین بالا زده به جمعیت حاضر در ویلا آلمانا گفت: “با توجه به اینکه سیاست این همه بیاعتمادی ایجاد میکند، اینکه بتوانم اینگونه با افراد سختکوش دور هم جمع شوم، واقعاً قلبم را پر میکند.اولویت من بهبود کیفیت زندگی مردم خواهد بود.”
فشاری علیه مرکزگرایی؟
این تأکید بر مقرون به صرفه بودن – و البته صعود غافلگیرکننده او به صدر رقابتها – باعث شده است که خارا با یک ستاره نوظهور دیگر در جناح چپ، زهران ممدانی از ایالات متحده، مقایسه شود.
در ماه ژوئن، هم خارا و هم ممدانی در انتخابات مقدماتی خود به پیروزیهای مهمی دست یافتند.
ممدانی به راحتی نامزدی دموکراتها را برای انتخابات شهرداری نیویورک به دست آورد و خارا با کسب ۶۰ درصد از آرای اولیه، نماینده ائتلاف حاکم «اتحاد برای شیلی» در انتخابات ریاست جمهوری شد.
هر دو نتیجه که با فاصله چند روز از یکدیگر اعلام شدند، برای برخی از تحلیلگران نشان دهنده رد تشکیلات میانهرو چپ و به نفع پیشنهادهای جسورانهتر و کمپینهای مردمی بود. ممدانی از آن زمان در انتخابات عمومی شهر نیویورک پیروز شده است.
خارا نیز به طور مشابه در صدر نظرسنجیهای پیش از انتخابات پیش از دور اول رأیگیری شیلی قرار دارد.
شرکت نظرسنجی اکتیوا ریسرچ دریافت که ۲۴.۹ درصد از پاسخدهندگان قصد دارند از خارا حمایت کنند، در حالی که این رقم برای خوزه آنتونیو کاست، نامزد راست افراطی و رقیب نزدیک بعدی او، ۱۶.۹ درصد است.میریا داویلا، متخصص علوم سیاسی در دانشگاه شیلی، بخشی از این شتاب را به پیشینه خارا نسبت میدهد.
داویلا گفت: «[خارا] غریزه سیاسی و جذابیت شخصی زیادی دارد. او از طبقه کمدرآمد برخاسته و از پایه کار کرده است.»
ریشههای طبقه کارگر
خارا در کونچالی، محلهای کارگری در پایتخت سانتیاگو، یک سال پس از دیکتاتوری وحشیانه آگوستو پینوشه، متولد شد. دولت او که از سال ۱۹۷۳ تا ۱۹۹۰ ادامه داشت، با سرکوب صداهای چپگرا مشخص میشد. کمونیست بودن غیرقانونی بود و حداقل ۳۰۶۵ نفر در آن زمان کشته شدند. هزاران نفر دیگر شکنجه شدند. آن دوره همچنین با تورم بالا و فقر مشخص میشد. پدر خارا، که مکانیک بود، از مشکلات مالی رنج میبرد و وقتی او تنها هشت سال داشت، برای کار به خارج از کشور در برزیل رفت. تقریباً در همان زمان، مادرش برای کسب درآمد در یک رستوران به شمال، شهر ایکیکه، نقل مکان کرد. خارا و خواهر و برادرانش برای مدت کوتاهی تحت مراقبت مادربزرگشان قرار گرفتند. خارا در سن ۱۳ سالگی به عنوان برداشتکننده میوه فصلی کار میکرد. در ۱۴ سالگی، به حزب جوانان کمونیست پیوست و به حکومت پینوشه اعتراض کرد. پس از سقوط پینوشه، او در بزرگسالی هم در بخش دولتی و هم در اتحادیههای کارگری کار میکرد. در دوران ریاست جمهوری میشل باچله، از سال ۲۰۱۶ تا ۲۰۱۸، او به عنوان معاون وزیر رفاه اجتماعی خدمت کرد. بعدها، به عنوان وزیر کار در دولت گابریل بوریک، رئیس جمهور در حال کنارهگیری، او ابتکاراتی را برای کاهش ساعات کاری هفتگی از ۴۵ ساعت به ۴۰ ساعت و اصلاح سیستم بازنشستگی خصوصی شیلی رهبری کرد.
کمپین برای مقرون به صرفه بودن
خارا ماه گذشته در پادکست El Bien Y El Mal گفت که در ابتدا فکر میکرد ریشههای کارگریاش او را از نامزدی ریاست جمهوری محروم میکند. او با اشاره به فقدان سابقه گفت: “من نمیدانستم چگونه ممکن است. اکنون کاملاً متقاعد شدهام: داشتن افرادی از ریشههای طبقه کارگر به عنوان رهبران سیاسی برای تحقق دموکراسی ضروری است.”
در تجمع انتخاباتی او در ویلا آلمانا، هواداران توضیح دادند که با شخصیت فروتن خارا همذات پنداری میکنند. ایسیدورا هرناندز، دانشجوی ۲۰ ساله، گفت: “این اولین باری است که یک نامزد تا این حد نماینده من بوده است.” دیگر از حامیان، کلاریسا کافره، شخصاً از شهری در نزدیکی خارا به اینجا آمده بود.این بازنشسته ۸۷ ساله با خنده گفت: “میخواستم این خانم را بشناسم! او به زبان مشترکی صحبت میکند، نه مانند دیگر سیاستمدارانی که با چنین اغراقی صحبت میکنند.”
خارا، مقرون به صرفه بودن را به عنوان ستون اصلی مبارزات انتخاباتی خود قرار داده است. یکی از وعدههای انتخاباتی او افزایش حداقل دستمزد از ۵۲۹۰۰۰ پزوی شیلی در ماه – حدود ۵۶۰ دلار – به ۷۵۰۰۰۰ پزو یا ۸۰۷ دلار است.
او استدلال کرده است که حداقل دستمزد فعلی برای گذراندن زندگی در یکی از گرانترین کشورهای آمریکای جنوبی، جایی که بدهی ۶۶ درصد از شیلیاییها را آزار میدهد، کافی نیست.
کافره، که ۲۰ سال در بخش اداری بیمارستان کار کرده است، معتقد است که پیشنهادات خارا منجر به تغییرات مثبت خواهد شد.
او گفت: «مردم به حقوق بالاتر و همچنین فرصتهای شغلی بیشتر نیاز دارند. افراد بیکار زیادی وجود دارند.”
ترس از جرم
با این حال همه شیلیاییها متقاعد نشدهاند. ویرجینیا پرهدو، یک کارگر خانگی، به الجزیره گفت که “هرگز” به نامزد چپگرا رأی نخواهد داد و توضیح صریحی ارائه داد: “او یک کمونیست است.”
پرهدو یکی از نزدیک به ۲۰۰ حامی در تجمعی برای رقیب راستگرای خارا، کاست، در کوپیاپو، شهری معدنی در حدود ۷۵۰ کیلومتری (۴۶۶ مایلی) شمال ویلا آلمانا بود.
بسیاری از هواداران کاست معتقدند که خارا از وضع موجود حمایت میکند. در دوران ریاست جمهوری بوریچ، رئیس سابق خارا، شیلی شاهد دورهای از رشد اقتصادی کند بود.
بوریچ همچنین برای فرونشاندن نگرانیها در مورد افزایش جرایم سازمانیافته و مهاجرت بدون مدرک تلاش کرده است. به عنوان مثال، پرهدو گفت که از ترک خانه در شب میترسد.
اگرچه او ۱۰ سال پیش از بولیوی به شیلی نقل مکان کرد، اما از موضع سختگیرانه کاست، که شامل نظامی کردن مرزهای کشور و اخراج همه مهاجران غیرقانونی است، حمایت میکند.
پردو در مورد مهاجران به شیلی گفت: «خوبها میتوانند بمانند، اما بدها باید بروند. آنها همه ما را بد جلوه میدهند.”
کاست، یک کاتولیک ۵۹ ساله و بنیانگذار حزب جمهوریخواه راست افراطی، برای ایجاد پایگاه حمایتی خود به این ترسها از مهاجرت و خشونت تکیه کرده است.
گزارشی که در ماه آوریل از دانشگاه سن سباستین منتشر شد، نشان داد که فعالیتهای مرتبط با جرایم سازمانیافته بین سالهای ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳، ۸.۴ درصد افزایش یافته است.
کاست به هواداران خود در کوپیاپو گفت: «این یک بحران نیست. این یک وضعیت اضطراری است.”
کریستوفر ساباتینی، پژوهشگر ارشد آمریکای لاتین در اندیشکده چاتهام هاوس، به الجزیره گفت که «رویکرد قاطع کاست در قبال جرم و جنایت» در میان رأیدهندگان مورد توجه قرار گرفته است.
او گفت: «اگر به خواستههای اصلی نگاه کنید، امنیت، جرم و مهاجرت همه در صدر قرار دارند. اینها چیزهایی نیستند که خارا به دنبال آنهاست.”
ساباتینی شباهتهایی بین کاست و ظهور دیگر رهبران راستگرا، مانند دونالد ترامپ در ایالات متحده و خاویر مایلی در آرژانتین میبیند.
در مورد مایلی، پیروزی او در انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۲۳ به عنوان نشانهای از نارضایتی از دولت چپگرای پرونیستی که در آن زمان در قدرت بود، تلقی میشد.
ساباتینی توضیح داد: “[کاست] به طور بسیار مؤثر از ترس مردم سوءاستفاده میکند، همانطور که مایلی توانست با ۱۶ سال پرونیسم از نفرت مردم سوءاستفاده کند و ترامپ توانست با مهاجرت این کار را انجام دهد.”
نبردی دشوار
اگرچه خارا در نظرسنجیها پیشتاز است، کارشناسان هشدار میدهند که کاست میتواند از او پیشی بگیرد، به خصوص اگر انتخابات ریاست جمهوری به دور دوم کشیده شود.
در حال حاضر هشت نامزد در رقابت هستند. اگر هیچ یک از آنها در روز یکشنبه اکثریت آرا را کسب نکنند، دور دوم بین دو رقیب برتر در ۱۴ دسامبر برگزار خواهد شد.
به گفته داویلا، دانشمند علوم سیاسی در دانشگاه شیلی، یکی از عواملی که باید در نظر گرفته شود این است که چگونه تعداد نامزدها آرای جناح راست را در دور اول انتخابات تقسیم میکند.
مخالفان محافظهکار پیش از انتخابات امسال انتخابات مقدماتی برگزار نکردند، بنابراین چندین نامزد وجود دارند که برای رأیدهندگان جناح راست جذاب هستند، از جمله اولین ماتی، وزیر سابق کار و یوهانس کایزر، نماینده پارلمان.
اگر انتخابات ریاست جمهوری همانطور که انتظار میرفت به دور دوم کشیده شود، داویلا توضیح داد که آخرین نامزد جناح راست باقی مانده میتواند این آرا را تثبیت کند.
داویلا گفت: “راستگرایان قویتر هستند، زیرا [نامزدهای آنها] آرای بیشتری به دست میآورند.”
اما داویلا افزود، یک عامل غیرمنتظره دیگر نیز در شکلگیری این رقابت وجود دارد: بازگشت رأیگیری اجباری.
برای اولین بار از سال ۲۰۱۲، از همه رأیدهندگان واجد شرایط خواسته میشود که در انتخابات ریاست جمهوری رأی بدهند، در غیر این صورت با جریمه روبرو خواهند شد.
افزایش مورد انتظار مشارکت رأیدهندگان قرار است درجهای از عدم قطعیت را به نتیجه انتخابات اضافه کند. داویلا گفت: “شیلی یک سیستم رأیگیری اجباری دارد، بنابراین بیثبات است.”
در تجمع خارا در ویلا آلمانا، با وجود شانس بالای کاندیدا، جو شاد و سرزنده بود.
خارا پس از این رویداد در صحبت با روزنامهنگاران استدلال کرد که حمایت مردمی او بود که او را در پای صندوق رأی نگه میداشت.
او گفت: «بسیاری از اوقات، کسانی از ما که در سیاست هستیم در صحبت کردن بسیار خوب هستیم، اما به کسانی که جلوی ما هستند گوش نمیدهیم. امیدوارم همیشه با مردم در ارتباط باشم.»