مقدمه: در چشمانداز اقتصادی امروز که با تغییرات شتابان فناوری و رقابت شدید شناخته میشود، بسیاری از کسبوکارها برای بقا در حال مبارزه هستند [۱۳]. سازمانها برای عبور از این چالشها نیازمند رویکردهای سازگارتری هستند که داراییهای فناوری اطلاعات (IT) را با راهبردهای سطح بالا و اهداف عملیاتی همسو کنند [۱۳]. نوسازی تنها به معنای جایگزینی سیستمها نیست، بلکه فرآیندی مداوم برای انطباق با نیازها و عادتهای «مدرن» است تا انتظارات در حال تکامل کاربران و نیازهای کسبوکار برآورده شود [۱۶].
——————————————————————————–
بخش اول: نوسازی سیستمها و تحول دیجیتال
نوسازی نرمافزار یا نوسازی سیستمهای قدیمی (Legacy)، به فرآیند تبدیل، بازنویسی یا انتقال سیستمهای قدیمی به زبانهای برنامهنویسی، معماریها (مانند میکروسرویسها) و پلتفرمهای سختافزاری مدرن گفته میشود [۱۳۶].
۱. پیشرانهای اصلی نوسازی: سه عامل اصلی حرکت به سمت نوسازی عبارتند از: کسبوکارهای دیجیتال، فناوریهای فرسوده و سرعت نوآوری [۱۵، ۳۸]. امروزه «کسبوکارهای دیجیتال» از طریق همگرایی مردم، اشیا و کسبوکارها در پلتفرمهای دیجیتال، فرصتهای تحولآفرین بزرگی را ایجاد کردهاند که از نمونههای بارز آن میتوان به مدلهای اقتصادی “Gig” مانند اوبر اشاره کرد [۲۲].
۲. رویکرد نوسازی مداوم (Continuous Modernization): برخلاف روش قدیمی «بکن و جایگزین کن» (Rip-and-replace) که بسیار هزینهبر و پرخطر است، رویکرد نوسازی مداوم بر بهبودهای تدریجی و گامبهگام تأکید دارد [۴۳، ۴۷]. این استراتژی اجازه میدهد تا داراییهای فعلی IT حفظ شده و تنها بخشهایی که مانع تحول دیجیتال هستند، ارتقا یابند [۴۹]. استفاده از استعاره پخت کیک (کاپکیک ← کیک تولد ← کیک عروسی) نشاندهنده این است که بهبودهای کوچک و سریع میتوانند به مرور به تحولات بزرگ تبدیل شوند، بدون اینکه ریسکهای کلان به سازمان تحمیل شود [۵۳].
——————————————————————————–
بخش دوم: مدیریت منابع انسانی در سازمانهای دوسوتوان
برای موفقیت در نوسازی، سازمانها باید «دوسوتوان» (Ambidextrous) باشند؛ یعنی بتوانند بهطور همزمان بر «اکتشاف» (نوآوری و جستجوی دانش جدید) و «بهرهبرداری» (بهبود کارایی سیستمهای فعلی) تمرکز کنند [۱۶۱، ۱۶۴].
۱. نقش مدیریت منابع انسانی (HRM): نظام مدیریت منابع انسانی باید زمینهای را فراهم کند که کارکنان بتوانند بین تضادهای ناشی از نوآوری و اجرای کارآمد، توازن ایجاد کنند [۱۶۲]. در سازمانهای دوسوتوان، جذب و استخدام نیروهای تحقیقاتی بر معیار «نوآوری و خلاقیت» و نیروهای اجرایی بر «تجربه و کارایی» استوار است [۲۰۱].
۲. چالشهای پیشرو در ایران: پژوهشها در سازمانهای خصوصی ایران نشان میدهد که مدیریت منابع انسانی با چالشهای عمدهای چون اعتماد و اعتبار منابع انسانی، مدیریت استعدادها و انطباق با هوش مصنوعی روبروست [۳۲۲]. مهندسی مجدد فرآیندها با استفاده از مدلهایی مانند PCF (چارچوب طبقهبندی فرآیندها) میتواند به شفافسازی ارتباطات بینفرایندی و کاهش زمان و هزینه کمک کند [۳۷۶، ۳۸۸].
——————————————————————————–
بخش سوم: نوآوری در منابع و انرژیهای پایدار
نوسازی تنها محدود به نرمافزار و مدیریت نیست، بلکه در حوزه منابع حیاتی و انرژی نیز تحولات بزرگی در حال رخ دادن است.
۱. بازیافت مواد حیاتی: دانشمندان در آزمایشگاه ملی اوکریج (ORNL) با استفاده از روش «استخراج حلال غشایی» (MSX)، موفق به بازیافت عناصر کمیاب خاکی از زبالههای الکترونیکی با خلوص بالای ۹۹.۵ درصد شدهاند [۱۳۱، ۱۳۳]. این مواد بازیافتی در تولید آهنرباهای دائمی برای انرژیهای پاک و کاربردهای دفاعی حیاتی هستند [۱۳۲].
۲. توسعه انرژیهای تجدیدپذیر: دولت چهاردهم ایران برنامهای جامع برای افزایش ۳۰ هزار مگاواتی ظرفیت انرژیهای پاک تدوین کرده است [۲۵۰]. این رویکرد نه تنها ناترازی برق را کاهش میدهد، بلکه مسیری برای تحول اقتصادی و اشتغالزایی حدود ۳۰۰ هزار نیروی متخصص جدید ایجاد میکند [۲۵۳، ۲۵۵].
——————————————————————————–
بخش چهارم: شفافیت مالی و کارایی سرمایهگذاری
نوسازی سازمانی مستلزم مدیریت دقیق مالی است. اخبار مربوط به «تجدید ارائه صورتهای مالی» میتواند بر اعتماد سرمایهگذاران و کیفیت سود گزارششده تأثیر منفی بگذارد [۲۷۱].
• سرمایهگذاری بیشازحد: تجدید ارائه صورتهای مالی میتواند با تقویت نظارت سهامداران، سرمایهگذاریهای غیربهینه و بیشازحد مدیران را کاهش داده و کارایی را بهبود بخشد [۳۰۷].
• محدودیت مالی: شرکتهایی که با سرمایهگذاری بیشازحد مواجهاند، ممکن است پس از تجدید ارائه، محدودیتهای مالی بیشتری را تجربه کنند [۲۶۵]. بنابراین، دقت در تهیه گزارشهای مالی برای جلوگیری از سلب اطمینان بازار ضروری است [۳۰۹].
——————————————————————————–
نتیجهگیری
جهان امروز از وضعیت «مسطح» به سمت وضعیت «سریع و عمیق» حرکت کرده است [۱۲۷]. موفقیت نهایی سازمانها در گرو پذیرش رویکرد نوسازی مداوم، مدیریت دوسوتوان منابع انسانی و تعهد به نوآوریهای پایدار در منابع و انرژی است [۱۴، ۱۵۸، ۲۵۵]. سازمانهایی که نوسازی را به عنوان یک مزیت راهبردی برای ایجاد بهرهوری و مقیاسپذیری بپذیرند، در این دنیای همیشه در حال تغییر، پیروز خواهند بود [۲۰].
——————————————————————————–
تشبیه برای درک بهتر موضوع: نوسازی مداوم سازمان مانند تعمیر و ارتقای یک هواپیما در حین پرواز است؛ شما نمیتوانید موتور را کاملاً خاموش کنید (توقف کسبوکار)، بلکه باید قطعات قدیمی را با قطعات پیشرفتهتر تعویض کنید تا هواپیما سریعتر، ایمنتر و با سوخت کمتر (کارایی بیشتر) به مقصد برسد.