روز هفتم؛ تشدید حملات اسرائیل به تهران و بیروت، ایران از پاسخ موشکی به تلآویو خبر داد
در هفتمین روز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، دامنه و شدت درگیریها بار دیگر افزایش یافت و همزمان تهران، بیروت، تلآویو و بخشهایی از خلیج فارس زیر تأثیر مستقیم حملات و آمادهباشهای امنیتی قرار گرفتند. اسرائیل از آغاز یک موج «گسترده» و «در مقیاس بزرگ» علیه زیرساختها و مراکز حکومتی و نظامی در تهران خبر داد و همزمان حملات سنگینی را به ضاحیه در جنوب بیروت، که پایگاه اصلی حزبالله تلقی میشود، ادامه داد. در مقابل، ایران اعلام کرد با موشکهای «خیبر» و مجموعهای از پهپادها و موشکها «قلب تلآویو» را هدف قرار داده و همزمان به پایگاهها و مواضع آمریکایی و اسرائیلی در منطقه حمله کرده است.
بر اساس گزارش رویترز، ارتش اسرائیل بامداد جمعه مجموعهای از حملات «گسترده» را علیه تهران آغاز کرد و همزمان تصاویر ویدئویی از بیروت جنوبی، آسمانی مملو از انفجار و نور آتش را نشان میداد. ارتش اسرائیل اعلام کرد تنها در طول شب ۲۶ موج حمله به ضاحیه انجام داده و مدعی شد که مراکز فرماندهی و انبارهای سلاح حزبالله را هدف گرفته است. در تهران نیز منابع خبری از انفجار در نقاط مختلف پایتخت، از جمله شرق و جنوبشرق شهر، خبر دادند. ارتش اسرائیل به ساکنان برخی مناطق صنعتی هشدار تخلیه داده بود. فرمانده ستاد ارتش اسرائیل اعلام کرد مرحله نخستِ «ضربه غافلگیرکننده آغازین» به پایان رسیده و اکنون ارتش وارد «مرحله بعدی» عملیات شده است؛ مرحلهای که به گفته او با «غافلگیریهای بیشتر» همراه خواهد بود و هدف آن تشدید ضربه به «بنیانهای رژیم» و تواناییهای نظامی ایران است.
در مقابل، سپاه پاسداران اعلام کرد موج بیستویکم عملیات «وعده صادق ۴» را با شلیک موشکها و پهپادها علیه اهداف آمریکایی و اسرائیلی آغاز کرده و گفته است موشکهای خیبر به سوی تلآویو شلیک شدهاند. بنا بر بیانیه سپاه، این حملات نه فقط مراکزی در تلآویو، بلکه پایگاه هوایی راماتدیوید و یک سایت راداری در اسرائیل، اردوگاه «العدیری» در کویت که محل استقرار نیروهای آمریکایی است، و همچنین یک پایگاه میزبان نیروهای آمریکا در اربیل عراق را نیز دربر گرفته است. مقامهای قطری نیز گزارش دادهاند که در طول شب، پهپادهای ایرانی پایگاه العدید در قطر، بزرگترین پایگاه آمریکا در خاورمیانه، را هدف قرار دادهاند، هرچند گزارشی از تلفات منتشر نشده است. در امارات نیز هشدارهای دولتی درباره «تهدید احتمالی موشکی» برای شهروندان در دبی صادر شد و مقامهای محلی از رهگیری موشکها و پهپادها خبر دادند.
این درگیری، اکنون بهروشنی از مرزهای ایران و اسرائیل فراتر رفته و به یک جنگ چندجبههای منطقهای تبدیل شده است. رویترز مینویسد جنگ هفتروزه اکنون اسرائیل، کشورهای خلیج فارس، قبرس، ترکیه و جمهوری آذربایجان را نیز درگیر کرده و حتی تا اقیانوس هند گسترش یافته؛ جایی که بنا بر گزارشها، یک زیردریایی آمریکایی نزدیک سریلانکا یک شناور نظامی ایران را غرق کرده است. در همین حال، آذربایجان اعلام کرده چهار پهپاد ایرانی وارد حریمش شده و چهار نفر را زخمی کردهاند و این کشور در حال بررسی «اقدامات تلافیجویانه» است؛ هرچند تهران این اتهام را رد کرده است.
در لبنان، تشدید حملات اسرائیل به ضاحیه، با یک دستور تخلیه گسترده همراه بود که باعث وحشت، ترافیک سنگین و آوارگی وسیع در حومه جنوبی بیروت شد. گاردین گزارش میدهد صدها هزار نفر از ساکنان این نواحی با هشدار ارتش اسرائیل مجبور به ترک خانههای خود شدند و صحنههایی از خانوادههای آواره در میدانهای مرکزی بیروت، با چادر، پتو و آتشهای کوچک برای گرمماندن، پدید آمد. وزارت بهداشت لبنان اعلام کرده از آغاز موج تازه حملات از دوشنبه، دستکم ۱۲۳ نفر کشته و ۶۸۳ نفر زخمی شدهاند. در پاسخ، حزبالله روز جمعه در پیامی به زبان عبری به ساکنان اسرائیلیِ شهرکهای در فاصله پنج کیلومتری مرز هشدار داد که منطقه را ترک کنند و تأکید کرد حملات اسرائیل به حاکمیت لبنان، زیرساختهای غیرنظامی و کوچ اجباری مردم «بیپاسخ نخواهد ماند».
همزمان، بحران سیاسی در تهران نیز وارد مرحلهای حساس شده است. پس از کشتهشدن علی خامنهای، شورای رهبری موقت ایران تشکیل جلسه داده و درباره نحوه برگزاری نشست مجلس خبرگان برای انتخاب رهبر جدید رایزنی کرده است. تلویزیون دولتی ایران گزارش داده این شورا متشکل از رئیسجمهور مسعود پزشکیان، رئیس قوه قضاییه غلامحسین محسنیاژهای و آیتالله علیرضا اعرافی است. هنوز زمان رسمی انتخاب رهبر جدید یا نحوه تشکیل جلسه خبرگان مشخص نشده و گفته میشود این نهاد پس از حمله اسرائیل به مجموعهاش در قم، جلسات خود را بهصورت مجازی برگزار میکند.
در همین فضا، دونالد ترامپ مداخلهجویانهترین موضع خود را درباره آینده سیاسی ایران مطرح کرده است. او به رویترز گفته آمریکا «باید» در انتخاب رهبر بعدی ایران نقش داشته باشد و افزوده است واشنگتن «همراه با ایران» آن شخص را انتخاب خواهد کرد. ترامپ همچنین مجتبی خامنهای، پسر رهبر کشتهشده ایران را گزینهای «نامحتمل» و «غیرقابل قبول» توصیف کرده و گفته آمریکا کسی را میخواهد که «برای مردم و کشور ایران عالی باشد». این موضع، در تناقضی آشکار با سخنان پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، قرار دارد که گفته اهداف واشنگتن در ایران گسترش نیافته و همچنان بر نابود کردن توان موشکی بالستیک ایران و جلوگیری از دستیابی این کشور به سلاح هستهای متمرکز است، نه «تغییر رژیم» یا مدیریت مستقیم جانشینی در تهران. عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، در واکنش تصریح کرده که جانشینی رهبر، «موضوع مردم ایران» است، نه آمریکا.
ترامپ در گفتوگوی دیگری با رویترز، از اقدام احتمالی نیروهای کرد ایرانی برای حمله به حکومت ایران نیز حمایت کرده و گفته اگر آنها بخواهند چنین کنند، «فوقالعاده» خواهد بود و او کاملاً از آن پشتیبانی میکند؛ هرچند درباره اینکه آمریکا به چنین عملیاتی پوشش هوایی خواهد داد یا نه، از پاسخ روشن خودداری کرده است. این موضعگیری در حالی است که در روزهای اخیر گزارشهای متعددی از تحرک گروههای کرد مخالف ایران در شمال عراق منتشر شده و همین امر نگرانی تهران از گشودهشدن یک جبهه زمینی تازه را افزایش داده است.
در عرصه بینالمللی، مخالفتها با جنگ ادامه دارد. در اسپانیا، یک نظرسنجی تازه نشان داده بیش از دوسوم مردم با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران مخالفاند. پدرو سانچز، نخستوزیر اسپانیا، که پیشتر نیز حاضر نشده بود پایگاههای مشترک در آندلس برای این حملات مورد استفاده قرار گیرد، جنگ را شبیه «رولت روسی با سرنوشت میلیونها نفر» توصیف کرده و گفته کشورش به چیزی که «برای جهان زیانبار» و خلاف ارزشها و منافع اسپانیاست، تن نخواهد داد. این موضع خشم ترامپ را برانگیخته و او اسپانیا را «بازنده» و «دشمن ناتو» خوانده است.
در بریتانیا نیز پیامدهای امنیتی جنگ به داخل کشور کشیده شده است. پلیس ضدتروریسم لندن چهار نفر را، از جمله یک تبعه ایرانی و سه فرد دوتابعیتی ایرانی-بریتانیایی، به ظن کمک به ایران در عملیات جاسوسی علیه اماکن و افراد مرتبط با جامعه یهودیان در لندن بازداشت کرده است. شش نفر دیگر نیز در ارتباط با این پرونده به ظن کمک به فراریدادن مظنونان دستگیر شدهاند. پلیس گفته این تحقیقات طولانیمدت بوده و از جامعه یهودیان خواسته هوشیار بمانند.
در حوزه انرژی و اقتصاد، جنگ اکنون آثار جهانی آشکاری بر جای گذاشته است. رویترز مینویسد بهای نفت و گاز در پی اختلال جدی در صادرات انرژی از خاورمیانه جهش کرده و بازارهای سهام در آسیا تحت فشار قرار گرفتهاند. اگرچه روز جمعه اندکی از شدت رشد قیمت نفت کاسته شد، اما بازارها همچنان نسبت به ادامه جنگ بدبیناند. گاردین نیز گزارش میدهد آمریکا برای جلوگیری از کمبود عرضه، به پالایشگاههای هند معافیت ۳۰روزه داده تا بتوانند خرید نفت روسیه را ادامه دهند؛ اقدامی که نشاندهنده فشار بیسابقه بحران بر بازار جهانی انرژی است. حملونقل هوایی نیز همچنان آشفته است و بسیاری از پروازها در منطقه متوقف یا منحرف شدهاند. دولتها در حال بازگرداندن شهروندان خود هستند و بریتانیا اعلام کرده نخستین پرواز دولتی برای تخلیه اتباعش از عمان با موفقیت به کشور بازگشته است.
با وجود همه این تحولات، آمریکا و اسرائیل هر دو از تشدید بیشتر جنگ سخن میگویند. هگست گفته توان آتش علیه ایران و تهران «بهطور چشمگیری» افزایش خواهد یافت و دریاسالار برد کوپر نیز تأکید کرده آمریکا مهمات کافی برای ادامه بمبارانها «برای مدتی نامحدود» در اختیار دارد. ترامپ در عین حال اعزام نیروی زمینی به ایران را «اتلاف وقت» دانسته، اما گفته است میخواهد «همه چیز را پاکسازی کند» و ساختار رهبری ایران را از میان بردارد. در مقابل، مقامهای ایرانی این جنگ را برای ایران «جنگی وجودی» توصیف کردهاند و گفتهاند ناچارند از هر نقطهای که منشأ حمله آمریکایی باشد، پاسخ بدهند.
مجموع این تحولات نشان میدهد جنگ نهتنها وارد مرحلهای تازه و شدیدتر شده، بلکه بیش از هر زمان دیگری اهداف نظامی، سیاسی و راهبردی آن دچار ابهام و تناقض است. اسرائیل و آمریکا از نابودی توان موشکی و هستهای ایران سخن میگویند، اما همزمان بحث جانشینی رهبری، تحریک گروههای مخالف قومی و تشدید حملات به پایتخت ایران و لبنان، تصویر جنگی را ترسیم میکند که از یک عملیات محدود بسیار فراتر رفته است. در طرف مقابل، ایران نیز با گسترش جغرافیای پاسخ و حملاتش به تلآویو، پایگاههای آمریکا، و مسیرهای انرژی منطقه، نشان میدهد قصد ندارد در برابر فشارها عقبنشینی کند. به این ترتیب، خاورمیانه اکنون در آستانه مرحلهای قرار گرفته که نه فقط سرنوشت ایران و اسرائیل، بلکه ثبات کل منطقه، بازار انرژی و حتی آرایش سیاسی در پایتختهای غربی را نیز تحت تأثیر قرار داده است.