اسپانیا، همایش «بسیج جهانی مترقی» و «دفاع از دموکراسی»، لولا و سانچز در خط مقدم مقابله با موج راست افراطی
رهبران چپگرا و مترقی از سراسر جهان در بارسلونا گرد هم آمدهاند تا در برابر اوجگیری راست افراطی و تهدیدهای فزاینده علیه دموکراسی، به دنبال هماهنگی و بسیج مشترک باشند. این نشستها به ابتکار پدرو سانچز، نخستوزیر اسپانیا، و لوئیز ایناسیو لولا دا سیلوا، رئیسجمهوری برزیل، در روزهای جمعه و شنبه برگزار میشود و بر دفاع از چندجانبهگرایی و تقویت همکاری میان نیروهای مترقی تمرکز دارد.
این گردهمایی در شرایطی برگزار میشود که نهادها و ارزشهای دموکراتیک در سطح جهانی با فشارهای فزایندهای از سوی نیروهای اقتدارگرا و راست افراطی مواجهاند، روندی که در دوران ریاستجمهوری دونالد ترامپ تشدید شده است. کاهش کمکهای بشردوستانه، مداخلات نظامی، بی ثباتی روابط بینالملل، تهدید به خروج از نهادهای بین المللی و اعمال تعرفه و تحریم های یکجانبه، از جمله اقداماتی است که به گفته ناظران، توازن پیشین در روابط بینالملل را بر هم زده و کشورها را به بازنگری در ائتلافهای خود واداشته است.
دو رویداد اصلی در این چارچوب برگزار میشود. نخست، «بسیج جهانی مترقی» (GPM) که با هدف گردهم آوردن نیروهای چپ و تدوین برنامهای مشترک از دفاع از دموکراسی تا پیشبرد گذار سبز شکل گرفته است. دوم، چهارمین دوره نشست «دفاع از دموکراسی» که از سال ۲۰۲۴ به ابتکار برزیل و اسپانیا آغاز شده و به بستری برای مقابله با افراطگرایی، دوقطبیسازی و گسترش اطلاعات نادرست تبدیل شده است.
لولا پیش از آغاز نشستها تأکید کرده است که این رویداد «نشستی علیه ترامپ نخواهد بود»، بلکه هدف آن یافتن راههایی برای تقویت روندهای دموکراتیک است. او هشدار داده است که هرگونه عقبگرد در این روندها میتواند زمینهساز ظهور نیروهای اقتدارگرا شود. سانچز نیز ابراز امیدواری کرده است که این گردهمایی به اتحاد نیروهای مترقی در سطح جهانی کمک کند و این پیام را منتقل سازد که بدیلی در برابر سیاستهای راست افراطی وجود دارد.
نخست وزیر اسپانیا با محکوم کردن اینکه برخی «به طور فعال یا غیرفعال برای تضعیف پایههای دموکراسی تلاش میکنند»، با اشارهای ضمنی به ترامپ گفت: ما میخواهیم تلاشهای خود را برای صلح و برای چندجانبهگرایی تقویت کنیم. در حالی که دیگران زخم ایجاد میکنند، ما میخواهیم آنها را التیام بخشیم.
لولا دا سیلوا نیز با تاکید بر شعار «نه به جنگ»، اظهار کرد: ما جهانی میخواهیم که در آن به حاکمیت و قوانین چندجانبهگرایی احترام گذاشته شود. ما ثابت کردهایم که میتوان بدون تسلیم شدن در برابر وعدههای پوچ افراطگرایی، برای مشکلاتی که بر ما تاثیر میگذارند، راهحلهایی پیدا کرد.
هر دو رهبر در عین حال از منتقدان صریح سیاستهای ایالات متحده و اسرائیل، بهویژه در قبال جنگ علیه ایران، بودهاند و بر ضرورت صلح و تقویت نظم چندجانبه تأکید کردهاند. دولت اسپانیا در همین راستا اعلام کرده است که حریم هوایی خود را به روی هواپیماهای آمریکایی مرتبط با این جنگ بسته و اجازه استفاده از پایگاههای مشترک نظامی در خاک خود را برای این منظور نمیدهد.
در کنار این دو رهبر، چهرههایی مانند سیریل رامافوسا Cyril Ramaphosa، رئیسجمهوری آفریقای جنوبی، کلودیا شینباومClaudia Sheinbaum، رئیسجمهوری مکزیک، آنتونیو کوستا António Costa، رئیس شورای اروپا، و گوستاوو پترو Gustavo Petro، رئیسجمهوری کلمبیا نیز حضور دارند.
تصمیم شینباوم رئیسجمهوری مکزیک برای حضور در همایش اسپانیا پس از آن گرفته شد که پادشاه فیلیپه ششم اخیراً اذعان کرد که فتح قاره آمریکا توسط اسپانیا منجر به «سوءاستفاده» از مردم بومی شده است، اقدامی که تنشها بین مکزیک و اسپانیا بر سر میراث استعماری مشترکشان را کاهش داد.
کلودیا شینباوم در زمانی که آمریکای لاتین تحت فشار بیشتری از سوی دولت ترامپ قرار گرفته و برخی از کشورها، مانند شیلی و اکوادور، به راست متمایل شدهاند، به یکی از قدرتمندترین صداهای مترقی در قاره تبدیل شده است.
حضور گسترده رهبران در اسپانیا نشاندهنده تلاش برای شکلدهی به یک ائتلاف وسیع تر از کشورهای موسوم به «قدرتهای میانی» است که به دنبال ایفای نقشی فعالتر در نظم جهانی هستند.
سانچز در جریان سفر اخیر خود به چین و دیدار با شی جین پینگ تأکید کرده است که همکاری میان دولتها و احزاب مترقی باید فراتر از سیاست داخلی تعریف شود. لولا نیز با اشاره به همکاری نزدیک برزیل و اسپانیا گفته است که این دو کشور نشان میدهند میتوان بدون تسلیم شدن در برابر وعدههای افراطگرایانه، برای مشکلات راهحل یافت.
این نشستها همچنین در سایه تحولات سیاسی اروپا برگزار میشود. شکست ویکتور اوربان، رهبر ملیگرای مجارستان، در انتخابات اخیر بهعنوان ضربهای به جریان راست افراطی تلقی شده و از سوی سانچز بهعنوان نشانهای از امکان مهار این موج مورد استقبال قرار گرفته است.
در حاشیه این رویدادها، دیدارهای دوجانبه نیز در جریان است. لولا و سانچز در بارسلونا ۱۵ توافقنامه در حوزههایی از تجارت و فناوری تا بهرهبرداری از منابع معدنی امضا کردهاند. همچنین انتظار میرود حدود سه هزار نفر، از جمله رؤسای فعلی و پیشین دولتها، حدود ۴۰۰ شهردار، نمایندگان اتحادیهها، فعالان و احزاب سیاسی از بیش از ۴۰ کشور در این گردهماییها شرکت کنند.
در نهایت، برگزارکنندگان این نشستها بر این باورند که در شرایطی که راست افراطی توانسته است از طریق شبکهسازی بینالمللی پیامهای خود را گسترش دهد، نیروهای مترقی نیز نیازمند هماهنگی و اقدام مشترک در سطح جهانی هستند. به گفته جیاکومو فیلیبکGiacomo Filibeck، دبیرکل حزب سوسیالیستهای اروپا، «ما باید نشان دهیم که آلترناتیوی وجود دارد».
انتظار میرود جلسات بارسلونا با بیانیهای مشترک از سوی رهبران شرکتکننده به پایان برسد که تلاشهای هماهنگ برای مقابله با چالشهای جهانی و تقویت جنبشهای سیاسی مترقی در سراسر جهان را تشریح میکند.