ترامپ از گفتوگو با «افراد درست» در ایران خبر داد
در حالی که جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران همچنان ادامه دارد و همزمان درگیریها در جبهه لبنان نیز رو به گسترش است، دونالد ترامپ اعلام کرده ایالات متحده در تلاش برای پایان دادن به جنگ با ایران در حال پیشرفت است و با «افراد درست» در ایران گفتوگو میکند. این اظهارات در شرایطی مطرح شده که تهران همچنان هرگونه مذاکره مستقیم را رد میکند، اما گزارشها از ارائه یک طرح آمریکایی برای پایان جنگ، آمادگی پاکستان برای میزبانی گفتوگوها، احتمال اعزام هزاران نیروی تازه آمریکایی به منطقه و نیز تصمیم اسرائیل برای اشغال بخشی از جنوب لبنان حکایت دارد.
ترامپ روز سهشنبه گفت واشنگتن در مسیر مذاکره برای پایان دادن به جنگ با ایران پیشرفت کرده و ایران نیز در ارتباط با انرژی غیرهستهای و تنگه هرمز «امتیازی باارزش» داده است؛ امتیازی که او آن را «هدیهای بسیار بزرگ و بسیار پرارزش» توصیف کرد، بیآنکه جزئیات بیشتری ارائه دهد. با این حال، مقامهای ایرانی نهتنها انجام مذاکرات مستقیم را رد کردهاند، بلکه درباره این «هدیه» ادعایی نیز توضیحی ندادهاند. همین شکاف میان روایت واشنگتن و موضع رسمی تهران، همچنان یکی از محورهای اصلی ابهام در تحولات اخیر است.
در همین حال، نخستوزیر پاکستان اعلام کرده کشورش آماده است میزبانی گفتوگوهای آمریکا و ایران برای پایان دادن به جنگ را بر عهده بگیرد و از گفتوگوهای «سازنده» سخن گفته است. این موضعگیری نشان میدهد تلاشهایی برای گشودن مسیر دیپلماتیک در جریان است، هرچند هنوز روشن نیست این تماسها تا چه حد رسمی، مستقیم یا مؤثر بودهاند.
همزمان، گزارشهایی منتشر شده که نشان میدهد آمریکا طرحی مشخص برای پایان جنگ به ایران ارائه کرده است. به نوشته نیویورکتایمز، واشنگتن یک طرح ۱۵ بندی برای پایان دادن به جنگ به تهران فرستاده و شبکه ۱۲ اسرائیل نیز به نقل از سه منبع گزارش داده است که آمریکا به دنبال یک آتشبس یکماهه است تا در این فاصله درباره همین طرح ۱۵ مادهای گفتوگو شود. یک منبع آگاه نیز به رویترز تأیید کرده که آمریکا طرحی را به ایران ارسال کرده، اما جزئیات بیشتری درباره محتوای آن ارائه نکرده است.
بر اساس گزارش رسانه اسرائیلی، مفاد این طرح شامل برچیدن برنامه هستهای ایران، توقف حمایت از گروههای نیابتی و بازگشایی تنگه هرمز است. اگر این گزارش درست باشد، نشان میدهد واشنگتن در پی یک بسته جامع برای پایان درگیری است که فراتر از توقف نظامی فوری، مجموعهای از مطالبات راهبردی را نیز در بر میگیرد. اما همین گستردگی خواستهها میتواند رسیدن به توافق را دشوارتر کند، بهویژه آنکه تهران تاکنون نشانهای از پذیرش علنی چنین چارچوبی نشان نداده است.
در ارتباط با تنگه هرمز، ایران به شورای امنیت سازمان ملل و سازمان بینالمللی دریانوردی اطلاع داده است که کشتیهای «غیرخصمانه» میتوانند از این آبراه عبور کنند، مشروط به آنکه با مقامهای ایرانی هماهنگ باشند. این پیام، از یک سو نشاندهنده تلاش تهران برای حفظ اهرم فشار خود بر شریان اصلی انرژی جهان است و از سوی دیگر، میتواند نشانهای از آمادگی برای نوعی مدیریت کنترلشده بحران باشد؛ یعنی نه بازگشایی کامل و بیقید و شرط، و نه انسداد مطلق برای همه کشورها.
با وجود این نشانههای دیپلماتیک، عملیات نظامی در منطقه ادامه یافته و حتی چشمانداز گسترش آن تقویت شده است. منابع مطلع گفتهاند واشنگتن در حال آمادهسازی برای اعزام هزاران سرباز دیگر به منطقه است. دو منبع آشنا به موضوع به رویترز گفتهاند آمریکا احتمالاً چند هزار نیروی تازه اعزام خواهد کرد؛ اقدامی که به ۵۰ هزار نیروی آمریکایی مستقر در منطقه افزوده میشود و نگرانیها را درباره طولانیتر شدن جنگ شدت میبخشد. چنین تقویتی، اگر عملی شود، میتواند نشانهای از آن باشد که واشنگتن در کنار مسیر مذاکره، خود را برای سناریوی ادامه یا تشدید درگیری نیز آماده میکند.
در جبهه اسرائیل و لبنان نیز تحولی بسیار مهم رخ داده است. اسرائیل اعلام کرده قصد دارد جنوب لبنان را تا رود لیتانی اشغال کند؛ موضعی که برای نخستین بار بهصراحت بیان شده و نشان میدهد اسرائیل در پی تصرف سرزمینی معادل نزدیک به یکدهم خاک لبنان است. این اعلام رسمی، سطح تازهای از اهداف اسرائیل را آشکار میکند و میتواند درگیری در مرز شمالی را از حملات مقطعی و موضعی به یک اشغال آشکار و پایدار تبدیل کند.
در واکنش به این تصمیم، حزبالله لبنان که مورد حمایت ایران است، اعلام کرده برای جلوگیری از اشغال جنوب لبنان با نیروهای اسرائیلی خواهد جنگید و چنین اقدامی را «تهدیدی وجودی» برای دولت لبنان دانسته است. این موضعگیری نشان میدهد اگر اسرائیل واقعاً برای پیشروی تا رود لیتانی اقدام کند، احتمال یک رویارویی گستردهتر و مستقیمتر در لبنان بهشدت افزایش خواهد یافت؛ جنگی که دیگر تنها به ایران و اسرائیل محدود نخواهد ماند و میتواند لبنان را نیز بهطور کامل درگیر کند.
در مجموع، تحولات روز سهشنبه تصویری از یک بحران دووجهی به دست میدهد: از یک طرف، نشانههایی از تماسها، میانجیگریها و طرحهای دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ دیده میشود؛ از طرف دیگر، تحرکات نظامی آمریکا، ادامه حملات متقابل و اعلام صریح اسرائیل درباره اشغال بخشی از جنوب لبنان، همه حکایت از آن دارد که منطقه همچنان در آستانه گسترش بیشتر جنگ قرار دارد. در این میانه، هرچند از مذاکرات و طرحهای سیاسی سخن گفته میشود، اما واقعیت میدان هنوز بهسود کاهش تنش تغییر نکرده و همزمان با حرف از دیپلماسی، زمینههای یک رویارویی طولانیتر و چندجبههایتر نیز در حال شکلگیری است.