متحدان ناتو با محاصره تنگه هرمز همراه نشدند؛ شکاف تازهای میان اروپا و ترامپ
در تازهترین نشانه از واگرایی میان واشنگتن و متحدان اروپاییاش، کشورهای عضو ناتو روز دوشنبه اعلام کردند در طرح دونالد ترامپ برای محاصره تنگه هرمز مشارکت نخواهند کرد. آمریکا پس از شکست مذاکرات آخر هفته با ایران، اعلام کرده بود از ساعت ۱۴:۰۰ به وقت گرینویچ محاصره رفتوآمد کشتیهایی را که به بنادر ایران میروند یا از آن خارج میشوند آغاز میکند، اما بریتانیا و فرانسه آشکارا از ورود به این عملیات خودداری کردند. رویترز این تصمیم را نقطه اصطکاک تازهای در روابط ترامپ با ناتو توصیف کرده است.
کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، با تأکید بر اینکه لندن «از محاصره حمایت نمیکند» گفت دولت او، با وجود «فشار قابل توجه»، حاضر نیست به جنگ کشیده شود. او توضیح داد که اولویت بریتانیا باز شدن کامل تنگه هرمز و کاهش اثرات آن بر بازار انرژی و هزینههای زندگی است، نه مشارکت در یک اقدام جنگی تازه.
فرانسه نیز همین خط را در پیش گرفته است. امانوئل مکرون اعلام کرد پاریس همراه با لندن در حال تدارک یک ابتکار چندملیتی برای بازگرداندن آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز است؛ مأموریتی که به گفته او «کاملاً دفاعی» خواهد بود، از طرفهای درگیر فاصله خواهد گرفت و فقط زمانی مستقر میشود که اوضاع اجازه دهد. نشست مقدماتی این طرح ممکن است همین هفته در پاریس یا لندن برگزار شود و حدود ۳۰ کشور، از جمله چند کشور خلیج فارس، هند، یونان، اسپانیا، ایتالیا، هلند و سوئد، در آن مشارکت داشته باشند.
آلمان نیز تا این لحظه نشانی از همراهی با محاصره مورد نظر واشنگتن بروز نداده و موضعی نزدیک به دیگر قدرتهای اصلی اروپایی گرفته است. فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، پیشتر گفته بود برلین فقط در صورتی میتواند در تأمین امنیت تنگه هرمز نقشی بر عهده بگیرد که نخست درگیریها متوقف شده باشد و این اقدام هم از پشتوانه حقوقی و بینالمللی روشن و هم از مجوز پارلمان آلمان برخوردار باشد. این موضع نشان میدهد که برلین، دستکم در وضعیت کنونی، بیشتر بر بازگشایی مسیر کشتیرانی و جلوگیری از شکاف بیشتر در ناتو تأکید دارد تا پیوستن به یک اقدام نظامی فوری در کنار آمریکا.
این اختلاف در حالی بروز کرده که ترامپ پیشتر گفته بود «کشورهای دیگر» نیز در محاصره مشارکت خواهند کرد و مارک روته، دبیرکل ناتو، هم از دولتهای اروپایی خواسته بود درباره کمک به امنیت تنگه هرمز تعهدهای مشخصی ارائه کنند. با این حال، چند کشور اروپایی تأکید کردهاند فقط زمانی حاضر به حضور در یک مأموریت دریایی هستند که درگیریها پایان یافته باشد و تضمینی وجود داشته باشد که کشتیهایشان هدف قرار نمیگیرند. ترکیه هم روز دوشنبه اعلام کرد بازگشایی تنگه باید از مسیر دیپلماسی انجام شود، نه از راه ایجاد یک نیروی بینالمللی تازه.
تنگه هرمز که گذرگاه معمول حدود یکپنجم عرضه جهانی نفت است، اکنون به یکی از حساسترین نقاط تنش در بحران جاری تبدیل شده و مخالفت متحدان اروپایی با راهبرد آمریکا نشان میدهد حتی در درون اردوگاه غرب نیز بر سر چگونگی برخورد با این بحران، اجماع روشنی وجود ندارد. همزمان، اورزولا فندرلاین، رئیس کمیسیون اروپا، بازگرداندن رفتوآمد آزاد در این آبراه را «دارای اهمیت حیاتی» توصیف کرده است.