نخستین روز ایرانِ بدون خامنهای؛ موج تازه حملات در سرتاسر منطقه
صبح یکشنبه ۱ مارس ۲۰۲۶ و یک روز پس از آنکه رسانههای دولتی ایران مرگ علی خامنهای را در حملات آمریکا و اسرائیل تأیید کردند، اسرائیل از آغاز موج تازهای از حملات به ایران خبر داد؛ حملاتی که بنا بر روایتها، همزمان با ادامه ضربات متقابل ایران در منطقه، سطح بحران را وارد مرحلهای شدیدتر و پرابهامتر کرده است.
طبق گزارش رویترز، تهران در حالی با «ابهام و شوک سیاسی» پس از مرگ رهبر جمهوری اسلامی دستوپنجه نرم میکند که رئیس ستاد کل نیروهای مسلح ایران، عبدالرحیم موسوی نیز بنا بر گزارش تلویزیون ایران در همین حملات کشته شده است.
در واشنگتن، دونالد ترامپ همزمان با تشدید درگیریها، در پیامی هشدار داد اگر ایران دست به اقدام تلافیجویانه بزند، آمریکا ایران را «با نیرویی که هرگز پیش از این دیده نشده» هدف قرار خواهد داد. او مدعی شد ایران اعلام کرده «امروز بسیار سخت» حمله خواهد کرد و با لحنی تهدیدآمیز نوشت «بهتر است این کار را نکند».
در تهران، مقامهای سیاسی ارشد نیز در موضعگیریهای رسمی از عبور آمریکا و اسرائیل از «خط قرمز» سخن گفتند. مطابق گزارشها، علی لاریجانی (به عنوان مقام امنیتی ارشد) از تشکیل یک شورای موقت رهبری خبر داده و همزمان هشدار داده است هرگونه اقدام «گروههای جداییطلب» با پاسخ سخت روبهرو میشود. همچنین محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، گفته ترامپ و نتانیاهو از خط قرمز عبور کردهاند و «بهای آن را خواهند پرداخت».
در میدان نظامی، یک منبع مطلع از کارزار اسرائیل به رویترز گفته پس از کشتهشدن خامنهای تغییری در راهبرد نظامی اسرائیل ایجاد نشده و حملات همچنان بر مقامات ایرانی و زیرساختهای موشکی متمرکز خواهد بود. ارتش اسرائیل نیز اعلام کرده حملات صبح یکشنبه، سامانههای موشکهای بالستیک و پدافند هوایی ایران را هدف گرفته است.
انفجارهای دوباره در دوبی و دوحه، آژیرها در اسرائیل
بهموازات تداوم حملات به ایران، منطقه خلیج فارس نیز برای دومین روز متوالی شاهد موج انفجارها و رهگیری موشکی بود. شاهدان از شنیده شدن انفجارهای شدید در دوبی و دوحه خبر دادهاند؛ در دوبی، ستونهای دود تیره از حوالی بندر جبلعلی دیده شده و دود سفیدِ رهگیریها در آسمان گزارش شده است. در اسرائیل نیز آژیر خطر بارها به صدا درآمده و انفجارهایی در تلآویو شنیده شده که به رهگیری حملات تازه نسبت داده شده است.
رویترز میگوید ایران در واکنش اولیه به حملات روز شنبه، صدها موشک و پهپاد به سمت نیروهای آمریکا و نیز شهرهایی در اسرائیل و کشورهای عربِ همسو با واشنگتن شلیک کرده است. پنتاگون اعلام کرده در میان نیروهای آمریکایی کشته یا مجروحی گزارش نشده است.
یکی از پیامدهای فوری بحران، اختلال گسترده در پروازهای منطقه بوده است. گزارشها حاکی است فرودگاههای بزرگ خاورمیانه از جمله دوبی (بهعنوان پرترددترین مرکز سفرهای بینالمللی) در مقطعی تعطیل شدند و حملات شبانه به برخی نقاط، به آسیبهایی در زیرساختهای حساس شهری و فرودگاهی منجر شده است.
در حوزه انرژی نیز تنش به نقطهای بسیار حساس رسیده است: رویترز گزارش داده ایران هشدار داده که تنگه هرمز را بسته است؛ گذرگاهی که حدود یکپنجم مصرف نفت جهان از آن عبور میکند. همزمان، برخی شرکتهای بزرگ نفتی و خانههای تجاری برای چند روز ارسال محمولهها از مسیر هرمز را تعلیق کردهاند و قرار است نشست اوپکپلاس در چنین فضایی درباره افزایش تولید احتمالی (بیش از برنامه) گفتوگو کند.
آینده سیاسی ایران پس از مرگ خامنهای؛ «ضربه بزرگ» اما پایان قطعی نظام؟
رویترز مینویسد مرگ خامنهای و چند مقام ارشد دیگر، ضربهای سنگین به ساختار قدرت ایران است، اما لزوماً به معنای فروپاشی فوری نظم سیاسی موجود نیست؛ بهویژه با توجه به نقش ریشهدار نهادهای امنیتی و سپاه در کنترل سیاسی و اجتماعی. در همان حال، ترامپ و نتانیاهو ایرانیان را به بهرهگیری از «فرصت» برای برانداختن رهبران روحانی فراخواندهاند؛ ادبیاتی که میتواند هم به تشدید شکافهای داخلی و هم به سختتر شدن مسیر هرگونه آتشبس یا مذاکره منجر شود.