آخرین تحولات در نخستین روز از آتشبس دو هفتهای
توافق برای یک آتشبس دو هفتهای با ادامه رهگیری موشکها، حملات تازه هوایی، و اظهارات متناقض درباره شمول یا عدم شمول لبنان در این آتشبس، چشمانداز اجرای فوری آن را با ابهام جدی روبهرو کرده است.
ترامپ آتشبس را مشروط به بازگشایی فوری و امن تنگه هرمز اعلام کرده و گفته است آمریکا به ازسرگیری عبور و مرور نفتکشها در این آبراه کمک خواهد کرد. این تصمیم در شرایطی اعلام شد که حجم بزرگی از نفت و فرآوردههای نفتی در خلیج فارس پشت تنگه هرمز متوقف مانده است. دادههای شرکت «کپلر» نشان میدهد حدود ۱۳۰ میلیون بشکه نفت خام و ۴۶ میلیون بشکه فرآورده پالایششده، سوار بر حدود ۲۰۰ نفتکش، در منطقه شناور ماندهاند و منتظر باز شدن مسیر صادرات هستند.
در تهران نیز مقامهای ایرانی از آغاز قریبالوقوع گفتوگوها خبر دادهاند و گفته شده مذاکرات قرار است از دهم آوریل در اسلامآباد آغاز شود، هرچند واشینگتن هنوز این موضوع را تأیید نکرده است. همزمان، وزیر خارجه ایران اعلام کرده اگر حملات علیه ایران متوقف شود، تهران آماده است تنگه هرمز را بازگشایی کند و حملات خود در خلیج فارس و علیه اسرائیل را متوقف سازد. از سوی دیگر، عراق نیز شاهد واکنشی همسو بوده و «مقاومت اسلامی عراق»، که مجموعهای از گروههای مسلح نزدیک به ایران را در بر میگیرد، اعلام کرد عملیات خود در عراق و سراسر منطقه را برای دو هفته متوقف میکند.
با وجود این تحرکات دیپلماتیک، از همان ساعات اولیه پس از اعلام آتشبس روشن شد هنوز توافق به مرحله تثبیت نرسیده است. بامداد چهارشنبه موشکهایی بر فراز اورشلیم و کرانه باختری اشغالی رهگیری شدند و رسانههای اسرائیلی نیز از حملات متقابل تازه اسرائیل به ایران خبر دادند. همزمان، در لبنان نیز حملات اسرائیل ادامه یافت. از جمله در بندر صیدا، حملهای به یک کافه دستکم هشت کشته و شمار زیادی زخمی بر جای گذاشت. خبرگزاری دولتی لبنان از گلولهباران توپخانهای، حمله به ساختمانی نزدیک یک بیمارستان که چهار کشته بر جای گذاشت، و حملات دیگر به چند شهر و حتی یک مرکز پزشکی خبر داده است.
ابهام اصلی در این میان به سرنوشت لبنان مربوط میشود. نخستوزیر پاکستان، شهباز شریف، که از او به عنوان یکی از میانجیهای اصلی یاد شده، ابتدا گفته بود آتشبس «همه جا، از جمله لبنان» را در بر میگیرد. اما اندکی بعد دفتر بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، رسماً اعلام کرد اسرائیل از تصمیم ترامپ برای تعلیق حملات علیه ایران به مدت دو هفته حمایت میکند، اما این آتشبس شامل لبنان نمیشود. در همین بیانیه آمده است آمریکا به اسرائیل اطمینان داده در مذاکرات پیش رو، هدف مشترک دو طرف این خواهد بود که ایران دیگر تهدیدی هستهای، موشکی و «تروریستی» برای آمریکا، اسرائیل، همسایگان عرب ایران و جهان نباشد.
ترامپ نیز در موضعگیریهای تازه خود این تحول را «روز بزرگی برای صلح جهانی» توصیف کرده و مدعی شده است این توافق میتواند به «عصر طلایی خاورمیانه» منجر شود. او همچنین در گفتوگو با خبرگزاری فرانسه گفت آمریکا به «پیروزی کامل و تمامعیار» دست یافته و تأکید کرد هرگونه توافق صلح، مواد هستهای باقیمانده ایران را نیز در بر خواهد گرفت، هرچند توضیح مشخصی درباره چگونگی این مسئله ارائه نکرد. این در حالی است که تنها یک روز پیشتر، ترامپ هشدار داده بود در صورت نبود توافق، «یک تمدن کامل خواهد مرد».
بازتاب فوری این تحول بیش از همه در بازار انرژی دیده شد. بهای نفت که در پی تشدید بحران اوج گرفته بود، پس از اعلام خبر آتشبس بهشدت سقوط کرد و هر دو شاخص اصلی نفتی به زیر ۱۰۰ دلار در هر بشکه بازگشتند. نفت برنت در مقطعی با بیش از ۱۳ درصد کاهش به حدود ۹۴ تا ۹۵ دلار رسید و نفت وست تگزاس اینترمدیت نیز بیش از ۱۴ تا ۱۵ درصد افت کرد و در محدوده ۹۵ تا ۹۶ دلار معامله شد. بازارها این افت را نشانه امید به بازگشایی تنگه هرمز و ازسرگیری صادرات نفت از خلیج فارس تلقی کردند. با این حال، همه بخشهای بازار انرژی چنین خوشبین نیستند. مدیرکل اتحادیه بینالمللی حملونقل هوایی گفته است حتی اگر تنگه هرمز باز شود، بازگشت عرضه سوخت جت به سطح عادی ممکن است ماهها طول بکشد، زیرا ظرفیت پالایشی خاورمیانه در این جنگ آسیب دیده و این اختلال فقط به سوخت هواپیما محدود نمیشود. در نتیجه، هرچند قیمت نفت خام ممکن است کاهش یابد، هزینه سوخت هوایی احتمالاً برای مدتی بالاتر از معمول باقی خواهد ماند.
در حاشیه این تحولات، بحرین اعلام کرد پس از یک حمله منتسب به ایران توانسته آتشسوزی در یک مرکز نامشخص را مهار کند و در این حادثه تلفات جانی گزارش نشده است. چند کشور خلیج فارس نیز تقریباً همزمان با اعلام آتشبس، هشدارهای امنیتی صادر و پدافند هوایی خود را فعال کرده بودند.
همزمان با این رفتوآمدهای نظامی و سیاسی، ابعاد انسانی جنگ همچنان سنگینتر میشود. بنا بر آمارهای منتشرشده، از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، هزاران نفر در سراسر منطقه کشته شدهاند. در ایران، گروه حقوق بشری «هرانا» شمار کشتهشدگان را ۳۶۳۶ نفر اعلام کرده، در حالی که فدراسیون بینالمللی صلیب سرخ و هلال احمر از دستکم ۱۹۰۰ کشته خبر داده است. در لبنان، مقامهای رسمی از ۱۵۳۰ کشته در حملات اسرائیل از دوم مارس تاکنون سخن گفتهاند که دستکم ۱۲۹ کودک در میان آنان هستند. در عراق دستکم ۱۱۷ نفر، در اسرائیل ۲۳ نفر در اثر حملات موشکی ایران و لبنان، و ۱۱ سرباز اسرائیلی نیز در جنوب لبنان کشته شدهاند. فرماندهی مرکزی آمریکا نیز از کشته شدن ۱۳ نظامی آمریکایی و زخمی شدن بیش از ۳۰۰ نفر خبر داده است. در امارات متحده عربی ۱۳ نفر، در قطر ۷ نفر، در کویت ۷ نفر، در بحرین ۲ نفر، در عمان ۲ نفر، در عربستان سعودی ۲ نفر، در سوریه ۴ نفر، در کرانه باختری ۴ زن فلسطینی و در فرانسه نیز یک سرباز فرانسوی جان