در سراسر ایران مردم علیه رژیم به خیابانها آمدهاند. دونالد ترامپ حاکمان تهران را تهدید میکند و به نظر میرسد یک حمله نظامی در حال شکلگیری است. رئیسجمهور آمریکا چه گزینههایی در اختیار دارد؟ در ایران اعتراضها همچنان ادامه دارد و دونالد ترامپ طی روزهای گذشته به شیوه خاص خود همراهیشان کرده است: با فراخوانهایی خطاب به مردم داخل کشور و تهدیدهایی علیه حاکمان. رئیسجمهور آمریکا در پستی در پلتفرم «تروث سوشال» از معترضان خواست که نهادها را در دست بگیرند. او در ادامه نوشت: «نام قاتلان و شکنجهگران را به خاطر بسپارید.» به گفته ترامپ، آنان بهای سنگینی خواهند پرداخت.
این تنها یکی از اظهار نظرهای متعدد او در روزهای اخیر بود؛ اظهاراتی پرهیاهو، آمیخته به لحن تند و پر از حروف بزرگ. با این حال، این پست در واشنگتن چنین تفسیر شد که شاید دوران گفتوگوها به پایان رسیده باشد. ترامپ نوشت که همه دیدارها با مقامهای ایرانی را تا زمانی که کشتار معترضان متوقف نشود، لغو کرده است. پیام او به مردم در خیابانها چنین بود: «کمک در راه است».
این تهاجم رسانهای در شبکههای اجتماعی با مجموعهای از گامهای عملی همراه شد. شورای امنیت ملی ترامپ روز سهشنبه بدون حضور رئیسجمهور تشکیل جلسه داد تا گزینههای مختلف مداخله را بررسی کند. رئیس این شورا، وزیر خارجه مارکو روبیو، همراه با معاون رئیسجمهور جیدی ونس و دیگر مقامهای ارشد دولتی، در حال تدوین سناریوهای گوناگون درباره ایران برای ترامپ هستند. ایالات متحده همچنین از شهروندان خود خواسته است فوراً ایران را ترک کنند. افزون بر این، روند خروج نیروهای «غیرضروری» از پایگاه هوایی العدید در قطر آغاز شده است. به نظر میرسد نیروهای مسلح آمریکا و تصمیمگیران دولت ترامپ در حال هموار کردن مسیر برای حملات نظامی علیه ایراناند.
چنین حملاتی رژیمی را هدف قرار میدهد که از ماهها پیش تضعیف شده است. در ژوئن گذشته، اسرائیل و آمریکا در یک جنگ هوایی دوازدهروزه شکستی تحقیرآمیز به آن وارد کردند. همان زمان، پایگاه العدید نیز هدف یک حمله تلافیجویانه – عمدتاً نمادین – از سوی ایران قرار گرفت.
اما مهمتر از همه، از اواخر دسامبر تظاهرات داخلی فشار شدیدی بر حاکمان وارد کرده است. اعتراضها که در واکنش به بحران ارزی آغاز شد، مدتهاست که کلیت نظام حکمرانی جمهوری اسلامی را هدف گرفته است. این جنبش همه لایههای اجتماعی و استانها را دربر گرفته است. بنا بر گزارشها، رژیم با نهایت خشونت واکنش نشان میدهد: قطع اینترنت، تیراندازی به معترضان، و صدور سریع احکام اعدام. فعالان حقوق بشر هماکنون از بیش از ۲۵۰۰ کشته سخن میگویند؛ شمار واقعی ممکن است چندین برابر این رقم باشد.
نقطهای حساس: حفاظت از نیروهای آمریکا در خاورمیانه
دولت ترامپ در چنین وضعیتی چگونه میتواند مداخله کند؟ رئیسجمهور و تیمش با اعتمادبهنفس سخن میگویند. به گفته سخنگوی کاخ سفید، آمریکا به «طیف گستردهای از گزینهها» دسترسی دارد.
با این حال، شواهدی وجود دارد که نشان میدهد جعبهابزار ترامپ کوچکتر از آن است که اطرافیانش وانمود میکنند. یکی از دلایل، سیاست او در قبال ونزوئلاست: پاییز گذشته پنتاگون ناو هواپیمابر «یواساس جرالد آر. فورد» و چند کشتی دیگر را از شرق مدیترانه خارج و به کارائیب اعزام کرد. حضور آنها بخشی از فضای تهدیدی بود که واشنگتن علیه نیکلاس مادورو، حاکم تازهسقوطکرده ونزوئلا، ایجاد کرده بود. دو ناو هواپیمابر دیگر که ترامپ در ژوئن به خاورمیانه فرستاده بود نیز مدتهاست منطقه را ترک کردهاند.
نقطه حساس دیگر، حفاظت از نیروها و تأسیسات آمریکایی در منطقه است؛ نه فقط در قطر، بلکه در کشورهایی مانند عراق و سوریه. یک سامانه پدافند هوایی پاتریوت که دولت آمریکا سال گذشته از کره جنوبی به خاورمیانه منتقل کرده بود، اکنون دوباره به شرق آسیا بازگردانده شده است. افزون بر این، روشن نیست که ذخایر موشکهای پدافندی برای مقابله با یک سلسله حملات تلافیجویانه گسترده و طولانی از سوی ایران کافی باشد یا نه. به نقل از وبسایت «پولیتیکو»، یکی از مقامهای پیشین وزارت دفاع هشدار داده است که در چنین شرایطی نیروهای آمریکا میتوانند به سرعت در وضعیت دشواری قرار گیرند. با این همه، مقامهای پنتاگون معتقدند ایالات متحده همچنان تجهیزات لازم را در منطقه در اختیار دارد؛ از جمله یک زیردریایی و سه ناوشکن مجهز به موشک که بنا بر گزارشها یکی از آنها در روزهای اخیر وارد دریای سرخ شده است.
این احتمال نیز وجود دارد که آمریکا بدون تمرکز دادن نیرو و تجهیزات در محل، دست به حمله بزند. برای نمونه، در «عملیات چکش نیمهشب» در ژوئن گذشته، بمبافکنهای آمریکایی از فراز اقیانوس اطلس پرواز کردند تا تأسیسات هستهای ایران را هدف قرار دهند. همچنین گزینههایی فراتر از خشونت نظامی مستقیم مطرح است، مانند حملات سایبری یا اعمال تحریمهای اضافی.
آیا ترامپ عقبنشینی میکند؟
همانند ژوئن گذشته، برنامه هستهای ایران و زرادخانه موشکهای بالستیک آن از اهداف احتمالی به شمار میروند. با این حال، بنا بر گزارشها، محتملتر آن است که حملات متوجه تأسیسات و منافع نیروهای امنیتی شود که با خشونت علیه معترضان عمل میکنند.
حتی حمله به رهبر ایران، علی خامنهای، یا دیگر چهرههای اصلی رژیم نیز قابل تصور است. ترامپ پیشتر در ژوئن گذشته نوشته بود که دولت آمریکا دقیقاً میداند خامنهای کجاست، اما فعلاً قصد دارد او را هدف قرار ندهد. با این حال، پیامدهای چنین «سر بریدن»ی از رأس رژیم به سختی قابل پیشبینی است و میتواند به خونریزی بیشتر، هم در ایران و هم در سراسر منطقه، بینجامد.
تهاجم زمینی آمریکا، مانند آنچه زمانی در عراق رخ داد، بسیار بعید به نظر میرسد. چنین اقدامی بخش بزرگی از پایگاه اجتماعی ترامپ را علیه او خواهد شوراند؛ همین حالا نیز نخستین جمهوریخواهان در کنگره نسبت به چنین گامی هشدار دادهاند. پیامدهای آن برای ایران، خاورمیانه و خود آمریکا بهسختی قابل تصور خواهد بود. افزون بر این، ترامپ اصولاً به حملات هوایی سریع علاقه دارد؛ حملاتی که تیترهای درشت خبری به دنبال میآورند. او در مورد اعزام نیروهای زمینی بسیار محتاطتر است.
در تازهترین اظهارنظرش، رئیسجمهور آمریکا حتی چنین به نظر رسید که کاملاً عقبنشینی کرده است. به گفته ترامپ، کشتار در ایران متوقف شده و دیگر قرار نیست اعدامهایی انجام شود. او گفت این اطلاعات را از «منابع بسیار مهمی در سوی دیگر» به دست آورده و امیدوار است درست باشد، هرچند توضیح مشخصتری نداد. پس از روزها تهدید حاکمان تهران، این سخنان میتواند نشانه عقبنشینی باشد – یا فریبی پیش از آنکه آمریکا دست به حمله بزند.
به نقل از سایت هفتهنامه اشپیگل
۱۴ ژانویه ۲۰۲۶