واشنگتن از «پایان سریع» جنگ سخن میگوید؛ بمباران بیوقفه ایران و حملات به کشورهای خلیج فارس ادامه دارد
در حالی که جنگ میان ایالات متحده، اسرائیل و ایران وارد پنجمین هفته خود شده است، مقامهای آمریکایی از نزدیک بودن پایان درگیری سخن میگویند، اما تحولات میدانی همچنان از ادامه. خشونت، گسترش دامنه حملات و شکننده بودن هرگونه چشمانداز آتشبس حکایت دارد. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، و مارکو روبیو، وزیر خارجه او، روز سهشنبه اعلام کردند که پایان جنگ ممکن است نزدیک باشد و واشنگتن همزمان از امکان گفتوگوهای مستقیم با رهبری ایران و نیز کاهش تدریجی عملیات نظامی حتی بدون حصول توافق سخن گفت. این موضعگیریها در عین حال بار دیگر آشفتگی و تناقض در پیامهای رسمی آمریکا درباره چگونگی و زمان پایان جنگ را آشکار کرد.
ترامپ در گفتوگو با خبرنگاران در کاخ سفید گفت آمریکا «خیلی زود» ایران را ترک خواهد کرد و این خروج ممکن است ظرف «دو هفته، شاید دو هفته، شاید سه هفته» انجام شود. او در پاسخ به این پرسش که آیا پایان عملیات آمریکا منوط به موفقیت دیپلماسی است، گفت که ایران الزامی ندارد با او به توافق برسد. این اظهارات در شرایطی مطرح شد که واشنگتن پیشتر تهران را تهدید کرده بود در صورتی که چارچوب ۱۵ مادهای آتشبس پیشنهادی آمریکا را نپذیرد، عملیات نظامی را تشدید خواهد کرد؛ چارچوبی که از جمله خواستار تعهد ایران به نرفتن به سوی جنگافزار هستهای، توقف کامل غنیسازی اورانیوم و بازگشایی کامل تنگه هرمز بود.
کاخ سفید همچنین اعلام کرد ترامپ چهارشنبه شب به وقت واشنگتن درباره بحران ایران برای مردم آمریکا سخنرانی خواهد کرد. مارکو روبیو نیز در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز گفت در مقطعی امکان دیدار میان دو طرف وجود دارد و آمریکا میتواند «خط پایان» را ببیند، هرچند این اتفاق نه امروز و نه فردا، بلکه در آیندهای نزدیک ممکن است رخ دهد. مجموعه این سخنان نشان میدهد دولت آمریکا میکوشد همزمان هم فضای خروج از جنگ را آماده کند و هم فشار سیاسی و نظامی بر تهران را حفظ کند.
با این همه، همزمان با این سخنان، حملات در دو سوی درگیری ادامه یافت. بامداد چهارشنبه، پهپادهایی مخازن سوخت فرودگاه بینالمللی کویت را هدف قرار دادند و آتشسوزی بزرگی به راه افتاد. مقامهای بحرینی نیز از آتشسوزی در یکی از تأسیسات یک شرکت نامشخص در پی حمله ایران خبر دادند. در نزدیکی دوحه، پایتخت قطر، یک نفتکش بر اثر اصابت پرتابهای نامعلوم آسیب دید؛ به گفته سازمان دریانوردی بازرگانی بریتانیا، بدنه کشتی در خط آب آسیب دیده اما همه خدمه در سلامت هستند.
در ایران نیز بامداد چهارشنبه چندین انفجار در نقاط مختلف تهران شنیده شد و رسانههای دولتی ایران گزارش دادند که سامانههای پدافند هوایی فعال شدهاند. افزون بر این، بندر شهید حقانی، بزرگترین پایانه مسافری ایران در بندرعباس، در حمله هوایی شبانه هدف قرار گرفت. معاون استاندار هرمزگان گفت این حمله تلفاتی نداشته، اما آن را حملهای «جنایتکارانه» علیه زیرساخت غیرنظامی توصیف کرد.
با وجود این تنشها، بازارهای مالی آسیایی روز چهارشنبه با امید به کاهش تنشها واکنش مثبتی نشان دادند. شاخص گسترده سهام آسیا-اقیانوسیه رشد کرد و بورس توکیو نیز جهش قابلتوجهی داشت. در آمریکا نیز والاستریت روز سهشنبه صعود کرد، زیرا معاملهگران بر این باور بودند که شاید راهی برای خروج از جنگ در حال شکلگیری باشد. با این حال، افزایش بهای نفت و سوخت از هماکنون فشار خود را بر خانوادههای آمریکایی آغاز کرده و به مشکلی سیاسی برای ترامپ و حزب جمهوریخواه، در آستانه انتخابات میاندورهای نوامبر، تبدیل شده است.
در همین حال، یک نظرسنجی رویترز/ایپسوس نشان میدهد دو سوم آمریکاییها معتقدند ایالات متحده باید هرچه سریعتر به دخالت خود در جنگ ایران پایان دهد، حتی اگر این به معنای نرسیدن به همه اهدافی باشد که دولت ترامپ تعیین کرده است. این یافته نشان میدهد ادامه جنگ نه فقط در عرصه بینالمللی، بلکه در صحنه داخلی آمریکا نیز با تردیدها و مخالفتهای فزاینده روبهرو است.
در سطح دیپلماتیک، همزمان که واشنگتن از ادامه تماسها سخن میگوید، تهران این تماسها را مذاکره واقعی نمیداند. عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، گفته است که پیامهای مستقیم از سوی استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا، دریافت کرده، اما این تماسها «مذاکره» محسوب نمیشوند. به گفته او، این پیامها یا حاوی تهدید بودهاند یا انتقال دیدگاهها از طریق «دوستان». این موضع، فاصله میان دو طرف را حتی در سطح تعریف گفتوگو نیز آشکار میکند.
در تحولی دیگر، روزنامه والاستریت ژورنال گزارش داده است که امارات متحده عربی در حال آمادهسازی کمک به آمریکا و متحدانش برای بازگشایی تنگه هرمز با توسل به زور است. بر اساس این گزارش، ابوظبی خواهان صدور قطعنامهای از سوی شورای امنیت سازمان ملل برای این اقدام شده و حتی پیشنهاد اشغال جزایر راهبردی به دست آمریکا را مطرح کرده است. اگر چنین سناریویی جدی شود، جنگ میتواند وارد مرحلهای بسیار خطرناکتر و مستقیمتر در خلیج فارس شود.
همزمان، سپاه پاسداران ایران تهدید تازهای علیه شرکتهای آمریکایی فعال در منطقه مطرح و اعلام کرده از چهارشنبه شماری از شرکتهای بزرگ از جمله مایکروسافت، گوگل، اپل، اینتل، آیبیام، تسلا و بوئینگ در معرض هدف قرار خواهند گرفت. ترامپ در واکنش به این تهدیدها گفت نگران نیست. این تهدیدها نشانهای دیگر از آن است که جنگ تنها در میدانهای نظامی سنتی جریان ندارد، بلکه میتواند به حوزه منافع اقتصادی و زیرساختی آمریکا و متحدانش نیز کشیده شود.
در جبهههای دیگر منطقه نیز دامنه جنگ همچنان رو به گسترش است. ارتش اسرائیل اعلام کرده از آغاز جنگ تاکنون بیش از ۸۰۰ نوبت پرواز عملیاتی علیه اهداف ایرانی انجام داده، ۱۶ هزار مهمات به کار برده و ۵ هزار هدف جدید را شناسایی کرده است. همزمان این ارتش از شلیک موشکی از یمن به سوی اسرائیل خبر داد و گفت سامانههای پدافندی برای مقابله با آن فعال شدهاند. حوثیهای همسو با ایران طی روزهای اخیر با شلیک موشک به اسرائیل وارد این جنگ منطقهای شدهاند.
در لبنان نیز درگیریها دوباره شدت گرفته است. وزارت بهداشت لبنان اعلام کرد که در دو حمله اسرائیل به منطقه بیروت دستکم هفت نفر کشته و ۲۴ نفر زخمی شدهاند. ارتش اسرائیل مدعی شد که در این دو حمله یک فرمانده ارشد حزبالله و یک عضو ارشد دیگر این گروه را هدف قرار داده است، اما هویت آنها را اعلام نکرد و نگفت که آیا کشته شدهاند یا نه. حزبالله نیز هنوز واکنشی فوری به این حملات نشان نداده است.