ترامپ: «تغییر رژیم» در ایران عملاً انجام شده است! آملیا نیرنبرگ / نیویورک تایمز / ۳۰ مارس ۲۰۲۶
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز یکشنبه اظهار داشت که بهدلیل کشته شدن تعداد زیادی از مقامات ارشد ایران در جریان حملات مشترک آمریکا و اسرائیل، «تغییر رژیم» در ایران محقق شده است. او این سخنان را در تلاش برای نشان دادن پیشرفت در جنگی بیان کرد که اکنون وارد دومین ماه خود شده است.
با آنکه نهادهای روحانی و نظامی ایران همچنان کنترل کشور را در دست دارند و حتی بهنظر میرسد جناحهای تندروتر قدرت بیشتری یافتهاند، ترامپ در گفتوگو با خبرنگاران در هواپیمای مخصوص ریاستجمهوری (ایرفورس وان) گفت: «ما تغییر رژیم داشتیم.»
او افزود: «آن رژیم اول نابود و متلاشی شد، همهشان مردهاند. رژیم بعدی هم تقریباً از میان رفته است.» ترامپ مدعی شد که ایران اکنون در «سومین رژیم» خود قرار دارد و مذاکرهکنندگان آمریکایی «با گروهی کاملاً متفاوت از افراد» روبهرو هستند؛ افرادی که به گفتهٔ او «بسیار منطقی رفتار کردهاند.»
بهنظر میرسید رئیسجمهور آمریکا به تصمیم ایران برای اجازه عبور ۲۰ نفتکش دیگر از تنگه هرمز از روز دوشنبه اشاره دارد؛ اقدامی که او آن را «نشانهٔ احترام» به ایالات متحده و دلیلی بر آغاز مذاکرات برای پایان جنگ توصیف کرد. با این حال، مقامات ایرانی در اظهارات عمومی خود تأیید نکردهاند که گفتوگوهایی با مقامات آمریکایی در جریان است و محاصرهٔ عملی تنگه هرمز – گذرگاهی حیاتی برای صدور نفت – همچنان بازارهای جهانی را متزلزل کرده است.
آمریکا و اسرائیل از ۲۸ فوریه حملات خود را آغاز کردند که به کشته شدن آیتالله علی خامنهای، رهبر عالی ایران، و شمار زیادی از مقامات ارشد منجر شد. با این حال، جنگی که ترامپ در ابتدا پیشبینی کرده بود چند هفته بیشتر طول نکشد و زمینهٔ «تسلیم نیروهای نظامی نخبه ایران در برابر مردم» را فراهم کند، نشانهای از فروکش کردن ندارد؛ در حالی که شمار قربانیان غیرنظامی رو به افزایش است و حملات تلافیجویانهٔ ایران نظم و زندگی روزمره در سراسر خاورمیانه را مختل کرده است.
با وجود کشته شدن شماری از رهبران ایران پس از مرگ آیتالله خامنهای، پایههای قدرت جمهوری اسلامی ـــ از جمله روحانیون بانفوذ و فرماندهان سختگیر سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ـــ همچنان پابرجا مانده است.
مجتبی خامنهای، پسر رهبر مقتول، بهعنوان جانشین او برگزیده شد و هیچ نشانهای از شکلگیری جنبش مردمی برای سرنگونی حکومت مشاهده نشده است؛ هدفی که ترامپ پیشتر از آن سخن گفته بود.
برخی کارشناسان و چهرههای اصلاحطلب ایران بر این باورند که این ترورهای سیاسی در واقع موجب ارتقای چهرههای تندرو به مناصب بالای قدرت شده است.
بهعنوان نمونه، علی لاریجانی، رئیس پیشین شورای عالی امنیت ملی که رویکردی عملگرایانهتر داشت، جای خود را به محمدباقر ذوالقدر داد که مواضع تندتری دارد. همچنین احمد وحیدی، فرمانده جدید کل سپاه پاسداران، از چهرههای رادیکالتر نسبت به پیشینیان خود به شمار میرود. انتخاب مجتبی خامنهای بهعنوان رهبر جدید نیز از سوی جناح تندرو بهعنوان پیروزی بر حامیان گرایشهای میانهرو تلقی شده است.
اظهارات ترامپ در روز یکشنبه نشانهای دیگر از عقبنشینی او از اهداف اولیه جنگ تعبیر شد. وی درباره رهبران کنونی ایران گفت: «آنها افراد متفاوتی هستند و هیچکس پیش از این با چنین گروهی طرف نبوده است.»
او افزود: «من این را تغییر رژیم میدانم. بهتر از این نمیشود.»
ترامپ از آغاز این درگیری هیچ هدف روشنی برای جنگ با ایران و تعریف دقیقی از «پیروزی» ارائه نکرده است. چند هفته پیش از صدور دستور بمباران ایران، خبرنگاران از او دربارهٔ خواستهاش برای تغییر رژیم در ایران پرسیدند و او پاسخ داد که چنین تغییری «بهترین اتفاق ممکن» خواهد بود.
با این حال، تا میانهٔ ماه مارس، ترامپ دیگر از «تغییر رژیم» سخنی به میان نیاورد و تنها گفت که در حال بررسی «کاهش عملیات نظامی» در ایران است.
در روزهای اخیر، او ظاهراً از تداوم جنگ و شکست تلاشهای بمباران گستردهٔ آمریکا و اسرائیل در مهار گسترش درگیری در منطقه ناخشنود شده است. یکی از عوامل اصلی این نارضایتی، حملات متقابل ایران است که عملاً تنگهٔ هرمز را مسدود کرده و باعث افزایش ۵۶ درصدی بهای نفت از زمان آغاز جنگ شده است.