تهدید دوباره ترامپ: چاههای نفت و زیرساختهای انرژی ایران را نابود میکنم
در حالی که جنگ یکماهه ایران، آمریکا و اسرائیل وارد مرحلهای حساستر شده، تهران پیشنهادهای صلح آمریکا را «غیرواقعبینانه، غیرمنطقی و زیادهخواهانه» خوانده و همزمان دونالد ترامپ با لحنی تهدیدآمیز هشدار داده اگر ایران تنگه هرمز را باز نکند و توافقی بهزودی حاصل نشود، زیرساختهای حیاتی انرژی و نفت ایران هدف حملات ویرانگر قرار خواهند گرفت.
به گزارش رویترز، ایران روز دوشنبه اعلام کرد از طریق میانجیها پیشنهادهای صلح آمریکا را دریافت کرده، اما اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، این پیشنهادها را مردود دانست و تصریح کرد که جمهوری اسلامی در شرایط «تجاوز نظامی» قرار دارد و همه توان خود را بر دفاع متمرکز کرده است. او همچنین از بررسی احتمال خروج ایران از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای در مجلس خبر داد؛ موضوعی که در صورت تحقق، میتواند بحران هستهای را وارد مرحلهای تازه و بسیار خطرناک کند.
اندکی پس از این موضعگیری، دونالد ترامپ در پیامی اعلام کرد آمریکا در حال گفتوگو با «حکومتی معقولتر» در ایران برای پایان دادن به جنگ است، اما در همان حال تهدید کرد اگر توافقی بهزودی حاصل نشود و تنگه هرمز فوراً برای عبور و مرور نفتکشها باز نشود، ایالات متحده «اقامت» خود در ایران را با نابود کردن کامل نیروگاههای برق، چاههای نفت و جزیره خارک به پایان خواهد رساند. او حتی تأسیسات آبشیرینکن ایران را نیز در فهرست اهداف احتمالی قرار داد. این تهدیدها در ادامه همان سیاست فشاری است که ترامپ پیشتر با هدف وادار کردن ایران به عقبنشینی دنبال کرده، هرچند هفته گذشته گفته بود حمله به تأسیسات انرژی ایران را برای ده روز متوقف خواهد کرد.
در میدان نبرد نیز تنشها همچنان رو به گسترش است. اسرائیل اعلام کرده که ایران موجهایی از حملات موشکی را به سوی آن انجام داده و همزمان دو پهپاد شلیکشده از یمن را رهگیری کرده است. دو روز پیش از آن، نیروهای انصارالله یمن که همسو با ایران توصیف میشوند، با شلیک موشک به اسرائیل رسماً وارد این جنگ شدند. افزون بر این، ارتش اسرائیل از شلیک راکت از سوی حزبالله لبنان نیز خبر داده است. در پاسخ، اسرائیل حملاتی را علیه آنچه زیرساختهای نظامی ایران در تهران و همچنین تأسیسات مورد استفاده حزبالله در بیروت خوانده، انجام داده و ستونهای دود بر فراز پایتخت لبنان دیده شده است.
این جنگ که از ۲۸ فوریه با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد، اکنون به یکی از بیثباتکنندهترین بحرانهای منطقهای و جهانی تبدیل شده است. هزاران نفر در این درگیری کشته شدهاند و بخش بزرگی از قربانیان در ایران و لبنان غیرنظامی بودهاند. همزمان، اختلال در صادرات انرژی، بازارهای جهانی را نیز تحت فشار قرار داده است. ایران عملاً تنگه هرمز را که مسیر انتقال حدود یکپنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان است، مسدود کرده و همین موضوع یکی از مهمترین دلایل افزایش بهای نفت در هفتههای اخیر بوده است.
بهای نفت برنت روز دوشنبه بار دیگر افزایش یافت و به ۱۱۳ دلار و ۲۳ سنت در هر بشکه رسید؛ رقمی که پس از جهش ۴.۲ درصدی روز جمعه، بازار را در آستانه ثبت رکوردی تازه در رشد ماهانه قرار داده است. تحلیلگران بازار نفت میگویند بازارها اکنون تقریباً امید خود را به پایان مذاکراتی جنگ از دست دادهاند و بیش از پیش برای تشدید درگیریهای نظامی آماده میشوند. ورود انصارالله یمن به جنگ نیز این نگرانی را تشدید کرده که در کنار تنگه هرمز، مسیر راهبردی دیگری یعنی بابالمندب نیز در معرض اختلال قرار گیرد.
در این میان، پاکستان که تلاش دارد نقش میانجی را ایفا کند، اعلام کرده هنوز گفتوگوی مستقیم میان آمریکا و ایران در این هفته محتمل به نظر نمیرسد، هرچند به گفته یک مقام امنیتی پاکستانی، تلاشها برای فراهم کردن این دیدار ادامه دارد. مذاکرات روز یکشنبه میان وزیران خارجه پاکستان، مصر، عربستان سعودی و ترکیه نیز در همین چارچوب انجام شده است. با این حال، نشانههای میدانی و اظهارات رسمی نشان میدهد فاصله دو طرف همچنان زیاد است و زمینه برای مصالحه سریع فراهم نیست.
در واشنگتن نیز همزمان با ادعای تلاش برای توافق، روند تقویت حضور نظامی آمریکا در منطقه ادامه دارد. رسانههای مختلف گزارش دادهاند وزارت دفاع آمریکا هزاران نیروی تازه به خاورمیانه اعزام میکند؛ اقدامی که گزینه عملیات زمینی را برای ترامپ حفظ میکند، هرچند گفته میشود هنوز چنین طرحی به تصویب نرسیده است. با این حال، سخنان ترامپ درباره امکان تصرف جزیره خارک و بازپسگیری کنترل تنگهها، به این گمانهزنیها دامن زده که کاخ سفید در حال آماده نگهداشتن همه گزینهها، از تشدید جنگ دریایی تا عملیات گستردهتر، است.
در ایران با وجود کشته شدن شماری از فرماندهان ارشد، از جمله علیرضا تنگسیری، فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران، و نیز کشته شدن علی خامنهای و جانشینی مجتبی خامنهای، توان موشکی و پهپادی کشور همچنان فعال مانده و حملات ادامه دارد. همین مسئله نشان میدهد که نه ترور رهبران و نه هفتهها بمباران، نتوانسته توان پاسخگویی نظامی ایران را از میان ببرد.
ابعاد منطقهای جنگ نیز هر روز پیچیدهتر میشود. در لبنان، کشته شدن یک نیروی حافظ صلح سازمان ملل از اندونزی و زخمی شدن شدید یک نیروی دیگر، نگرانیها درباره کشیده شدن کامل لبنان به جنگ را افزایش داده است. در کویت نیز یک شهروند هندی در حملهای به تأسیسات برق و آبشیرینکن کشته شد، هرچند سپاه پاسداران ایران هرگونه دخالت در این حمله را رد کرده است. در اسرائیل نیز آتشسوزی در یک ساختمان صنعتی و یک مخزن سوخت در نزدیکی پایگاه اصلی نیروی دریایی در حیفا، پس از اصابت ترکشهای ناشی از رهگیری یک موشک ایرانی، بار دیگر آسیبپذیر بودن زیرساختهای حساس این کشور را نشان داد. حزبالله بعداً اعلام کرد که این پایگاه دریایی را هدف قرار داده است.
تحولات روز دوشنبه نشان میدهد که جنگ نه تنها از مسیر دیپلماسی فاصله گرفته، بلکه در حال ورود به مرحلهای است که در آن تهدید نابودی زیرساختهای حیاتی، احتمال خروج ایران از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای، بسته ماندن تنگه هرمز، ورود بازیگران جدیدی مانند انصارالله و گسترش درگیری به لبنان و خلیج فارس، همگی خطر تبدیل بحران کنونی به یک جنگ منطقهای تمامعیار را افزایش دادهاند. در چنین شرایطی، هرچند از مذاکرات و میانجیگری سخن گفته میشود، اما نشانههای میدانی بیشتر به سمت تشدید تنش و دور شدن از راهحل سیاسی اشاره دارند.